lijnen van evolutie

Darwin heeft een prachtige boom opgezet over de manier waarop er een zo geschakeerde schepping is ontstaan, als ontkenning van het bijbelse scheppingsverhaal. Ik neem Darwin zeer serieus, in tegenstelling tot de mythe van de schepping.
Dat wil niet zeggen dat Darwin het allemaal wist, en dat zijn ijverige leerlingen alleen nog maar voort hoefden te borduren op zijn ideeën. Het wil ook niet zeggen dat zijn ijverige leerlingen, al dan niet eigenwijs, het allemaal weten. In deze post komen enkele ideeën over /concepten van evolutie aan de orde, waarvan ik niet wil beweren dat dat de manier is waarop het is gegaan, maar die wetenschappelijk niet uit te sluiten zijn, en die ik daarom niet voor onmogelijk houd.

NB In een eerder blog heb ik geschreven over een alternatieve blik op eeuwigheid en oneindigheid. Zie:ruimte en tijd
Verderop in deze post zal ik daar nog aan refereren.
Ook daarmee bedoel ik niet te zeggen dat ik er van overtuigd ben dat het zo is gegaan, alleen maar dat er andere verklaringen mogelijk zijn, verklaringen die niet wetenschappelijk uit te sluiten zijn.
Zoals dat geldt voor evolutie.

Senapathy's Primordial Pond
De bioloog en blogger Gert Korthof signaleerde een boek van Periannan Senapathy Independent Birth of Organisms subtitle A New Theory That Distinct Organisms Arose Independently From The Primordial Pond Showing That Evolutionary Theories Are Fundamentally Incorrect.
Senapathy is moleculair bioloog en geneticus, met een onberispelijke staat van dienst, volgens Wiki, met een aantal notable research contributions.
Het boek is van 1994, Korthof heeft het gesignaleerd in 2002, terwijl hij recent een update van die bespreking verzorgd heeft, en er op zijn blog twee posts aan gewijd heeft. Dus de theorie van Senapathy staat nog, zou je kunnen zeggen: september 2021 reageert hij op de blogs van Korthof met een verzoek tot correctie van een specifieke bewering van Korthof.

Senapathy schrijft over zijn boek:
[…] life in the animal kingdom is classified into the successive ranks of Phylum, Class, Order, Family, Genus, and Species. The core prediction of my theory is that fundamentally distinct organisms with unique body plans originated independently. By fundamentally distinct, I refer to the organisms that biologists had to separate into the highest-level taxa such as phylum and class.

In zijn recensie van het boek wijst Korthof de theorie van Senapathy rigoureus af. Ook het verzoek van Senapathy tot correctie wil hij niet uitvoeren. Hij nodigt Senapathy uit tot een voortzetting van de discussie op zijn laatste blogpost.

Het gaat mij er niet om wie er gelijk heeft - ik ben geen partij in zo’n discussie. Maar de posts van Korthof brachten mij terug bij enkele ideeën die ik heb over mogelijke lijnen van evolutie.

Hier is de link naar het meest recente blog van Korthof Senapathy's request to remove humans. Links op deze blogpost brengen U bij alle andere postings betreffende het onderwerp.


de primordial soup
De aarde nu was woest en ledig, zoals de bijbelse mythe begint, en duisternis lag op de vloed, en de Geest Gods zweefde over de wateren. Dat nadat de kampvuurverhalenverteller had vastgesteld, wat later een dogma is geworden: In den beginne schiep God de hemel en de aarde.

Wel die aarde was ledig en moet zeker woest geweest zijn toen “de schepping” nog moest beginnen. Maar, er lag "rotzooi" op de grond, en dat waaide op, en verplaatste zich met aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en inslagen van kometen en meteorieten. En er was nog geen sprake van vloed; geen wateren waarover Gods Geest kon zweven. Rommel. Neerslag van wat met een big bang begonnen was. Er zijn ideeën over wat er allemaal eerst was, en later kwam, de chemie die daarbij een rol heeft gespeeld ... maar niets is met zekerheid te zeggen, allemaal speculatie. De chemicus Addy Pross heeft er een boekje aan gewijd WHAT IS LIFE subtitle How chemistry becomes biology, waarin hij filosofeert over hoe scheikunde een rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van het eerste levensteken.

Cees Dekker, gerenommeerd fysicus, moleculaire biofysica, wil graag een cel bouwen, en heeft een prijs gekregen, het geld waarvan hij kan gebruiken om zijn onderzoek body te geven, maar het wil nog niet lukken. We weten hoe leven er uitziet. Maar we kunnen het niet maken, en we kunnen het ontstaan ook niet verklaren.

Het is niet de bedoeling van dit blog om daar wel antwoord op te geven. Het zou het toppunt van arrogantie zijn om te proberen om daar zelfs maar aan te beginnen. Maar, ik wil wel een ander punt maken, een punt dat ik nodig heb voor twee andere onderdelen van deze post.

Het leven is ontstaan, dat is één ding wat zeker is. En was het de aarde aangereikt vanuit de ruimte, dan is het ergens anders ontstaan - voor het verhaal, het principe, maakt het niks uit.

een kronkel
We kunnen het ontstaan van leven dus niet verklaren. Vandaar dat er ook nog steeds ruimte is voor een verhaal dat het leven uit de ruimte naar de aarde is gekomen: panspermie. Naast dat dat eveneens pure speculatie is, de vraag hoe het leven is ontstaan blijft dan toch onbeantwoord.
Hier zit ik wel in een kronkel. In mijn hierboven gesignaleerde post ruimte en tijd bespreek ik de eeuwigheid: het heelal dat vanuit alle eeuwigheid bestaan heeft en tot in alle eeuwigheid zal bestaan. De onontkoombare conclusie is dan dat het leven vanuit alle eeuwigheid bestaan heeft. Dat creëert de paradoxale situatie dat leven niet ontstaan kan zijn.
Wij kunnen op aarde zeggen: het leven is hier begonnen. Maar dan kan iemand uit een ander sterrenstelsel, in ruimte ver van ons vandaan, in tijd ver terug voor ons, zeggen: nee hoor, wij hadden hier al leven. Waarop deze vreemdeling een andere vreemdeling, een weer veel ouder creatuur uit een andere hoek van het universum, hoort zeggen: ach, wij hadden al leven ver voordat jullie er waren.
Dus er is geen begin van leven aan te wijzen. En daarmee is er geen ontstaansmoment van leven aan te wijzen.
Dat is een onoplosbare vraag, wel boeiend om over te filosoferen. Ik laat het voor dit verhaal verder rusten.

op weg naar de prokaryoten
Het leven is dus ontstaan uit chemie. En die chemie kan alleen gewerkt hebben als er dynamiek was: het zou geen kleine 3 miljard jaar geduurd hebben als die chemische reacties hadden plaats gevonden in een statische omgeving: de rommel - materie dat zich inmiddels gevormd heeft, de eerste elementaire verbindingen ... wellicht al vaste en vloeibare toestand - ligt op een rijtje en zonder enige aanleiding vindt er een reactie plaats.
Er waren vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, inslagen van kometen en meteorieten, onweer, die die rommel in de fik staken, verplaatsten en sommige dingen bij elkaar brachten. En wat zien we dan. Zo’n drie en een half miljard jaar geleden zijn er fossiele sporen van bacterieel leven in rotsformaties in Australië en op Groenland.

Dat dat op twee onderscheiden plaatsen is met ongeveer een zelfde leeftijd zegt wel iets. Het bevestigde een vermoeden van mij dat het leven niet op één plaats is ontstaan, en vandaar voortgewoekerd heeft, maar dat het hypothetisch niet uit te sluiten is - sterker: ik zou zeggen hoogst waarschijnlijk - dat die chemische reactie, die tot leven leidde, op meerdere plekken plaats heeft kunnen vinden én ... in mijn overtuiging plaats heeft gevonden. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat er maar op één plek een vulkaanuitbarsting was of een aardbeving. Er is geen enkele reden te bedenken die zou verklaren dat de inslagen van hemellichamen maar op één plek kwamen. Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat onweer zich op één plaats concentreerde.

Dus, waarom zou het ondenkbaar zijn dat leven zich op meerdere plekken ontwikkeld heeft? Sterker, het lijkt mij het tarten van de kansrekening dat het leven precies op één plek is ontstaan. In mijn opvatting zijn er dus “gelijktijdig” - daar mag best een paar miljoen jaar tussen zitten - in die primordial soup, die zich verspreid had over het aardoppervlak, wel woest maar niet ledig, op verschillende plekken dezelfde chemische reacties geweest, de prebiotic chemistry, die tot de RNA-wereld hebben geleid, die ons de first chemical fossils hebben geleverd en uiteindelijk geleid hebben tot de prokaryoten.

Ik noem de RNA-wereld. Is het denkbaar dat er verschillende vormen van leven zijn ontstaan, vormen van leven die elkaar niet als zodanig zouden herkennen (na de nodige evolutie)? Dat is zeer beslist een mogelijke speculatie, maar voor dit verhaal niet interessant. Want verschillende vormen van leven, die elkaar als zodanig niet herkennen, kan, evenals multiverse, per definitie nooit boven speculatie verheven worden.

het water en de oceanen
In bijna alle mythen die het ontstaan van de aarde tot onderwerp hebben wordt water als belangrijkste element gezien en krijgt daarom bij “de schepping” ook voorrang boven alle andere essentiële stoffen. De Joods-Christelijke God heeft het water als grondstof als hij begint te scheppen. Er zijn ook mythen waarin zelfs de scheppende Goden uit water geboren worden.
De (evolutionaire/geologische) wetenschap heeft dat principe, dat er water is als het scheppen begint, als onderdeel van haar hypotheses overgenomen.
Maar, er is ook een mythe van de Wyandot, een volk van inheemse Amerikanen, ook wel Huron genoemd, waar een kikvors een oneindige bron van water was, waarvan je uit genade een beetje kon krijgen. Iskeka, een aardeling, wilde niet iedere keer om water vragen en maakte op een goede dag een insnede onderaan de oksel van de kikker. Al het water kwam naar buiten, verspreidde zich over de aarde en vulde de rivieren, de meren en de zeeën.

Voor de ontwikkeling van het leven zoals wij dat kennen is water nodig. De vraag is of dat altijd zo was. Het is niet echt een vraag: er is een precedent. Voor de ontwikkeling van leven vandaag de dag is er zuurstof nodig. Maar de eerste vormen van leven deden het zonder zuurstof, sterker, zuurstof was dodelijk. Er is sprake van de Great Oxygenation Event waarbij de atmosfeer volgespoten werd met zuurstof, zodat het aanzicht van de wereld compleet veranderde.
Het is allemaal (zeer) speculatief, maar er wordt aangenomen dat Cyanobacterial photosynthesis verantwoordelijk was voor zuurstofemissies in de aardse dampkring, emissies die hun weerga niet kenden en die geleid hebben tot de huidige verhoudingen in de dampkring.

Cyanobacteriën die verantwoordelijk waren voor de verandering van de samenstelling van de dampkring, dat tegelijkertijd een verandering van het aanzicht van leven bewerkstelligde: er was sprake van extinctie en er kwam nieuw, ander leven tevoorschijn.

Volgens de theorie waren de oceanen er al vrij snel in de evolutie van de aarde. Dat is een hypothese die, zoals zoveel hypotheses over "de eerste dagen" na de big bang, niet veel meer zijn dan veronderstellingen die aansluiten bij andere veronderstellingen. Het is weliswaar als het oplossen van een legpuzzel, maar wel een legpuzzel waarvan we de stukjes zelf in vorm hebben gesneden.

Volgens Nick Lane - en hij is niet de enige - is het leven in het water ontstaan, volcanic underwater vents. De oceanen waren er eerst, en daar is leven ontstaan. Maar er is een andere benadering denkbaar, niet minder speculatief als die van Lane, maar ook niet minder geloofwaardig.
Zoals de cyanobacteriën er voor hebben gezorgd dat de dampkring fundamenteel van samenstelling veranderde, zo is het heel goed denkbaar dat de eerste vormen van leven, al dan niet met behulp van H₂O ontstaan, water produceerden, als bijproduct van de evolutie. En dat ze daarbij, zoals de cyanobacteriën de dampkring vulden met zuurstof, zoveel water produceerden dat de “putten” in het pokdalige aardoppervlak werden gevuld met water. Dat is een peuleschilletje vergeleken met het inspuiten van een grote hoeveelheid zuurstof in de dampkring. Het is in ieder geval een optie die in een wetenschappelijke context niet uitgesloten kan worden.

De inhoud van de atmosfeer ligt in de buurt van 10²⁴ m³, de inhoud van de oceanen wordt geschat op een getal in de buurt van 10¹⁸ m³. Dus het vullen van die oceanen met water moet een kleiner kunstje geweest zijn dan het vullen van de atmosfeer met zuurstof. Daarom de mogelijke hypothese: er was eerst leven, prokaryoten of primitief leven in de beginvorm van vegetatie, het element H2O heeft daaraan bijgedragen, en door de weldadigheid van de ontwikkeling daarvan en de afscheiding van water zijn de oceanen ontstaan.

meerdere LUCA’s
[dit heb ik eerder, in een ander verband uitgewerkt in een gastpost op het blog van Marleen Roelofs Op zoek naar de klepel LUCA – the big bang of evolution

Volgens de theorie is er één LUCA, the Last Universal Common Ancestor. En daar is veel voor te zeggen, ten minste, als het leven op één plaats is ontstaan. Maar als waar is wat ik voor mogelijk houd, nl. dat het leven gelijktijdig is ontstaan op verschillende plaatsen op het aardoppervlak dan is er niet meer zoveel voor te zeggen. Dan kan het dus gebeurd zijn dat er in Mesopotamië, het bijbelse paradijs, leven is ontstaan. Maar het is evengoed mogelijk dat op Groenland en Australië ook vormen van leven zijn ontstaan - daar zijn per slot de tot nu toe oudst gekende levensvormen gevonden (fossielen in zandsteen). En, het is verder niet ondenkbaar dat ook Nick Lane gelijk heeft, en dat de underwater vents hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van leven.

En daarmee aan de biodiversiteit van leven!
Dus, op verschillende plekken op de aarde is leven ontstaan. Prima. Maar hoe kan dat rijmen met het zeer uniforme DNA-patroon van leven zoals wij dat kennen.

Wel, allereerst, zoals ik hierboven al opmerkte, leven dat elkaar niet herkent als zodanig, zal elkaar niet ontmoeten. Daarnaast mag je veronderstellen dat, gegeven de beschikbare stoffen op aarde, toch de bouwstenen van het aardse leven, de ontwikkeling van leven op diverse plekken, een zelfde soort leven heeft teweeg gebracht. Dus, terwijl het aanzien van het leven, de properties zeg maar, van tijd tot tijd verschillend zijn geweest, waren de elementen die het leven kenmerkten gelijk.

In een boek dat ik hier voor me heb, over Ancestral DNA, Human Origins, and Migration, wordt een raadsel besproken: de “colonization” van wat toen nog niet Australia was gedoopt. En dan komt er een mooie speculatie: … it would not be expected for large number of people to drift in a log, floating vegetation, or a canoe, except for instance, if a tsunami thrusted a good portion of populations to the shores of Australia. Inderdaad, hoe zou de mens dat nou voor elkaar gekregen hebben, zijn footprint op Australië én Melanesië, Micronesia, en Polynesië.
Wel, het is denkbaar. Een tsunami die een paar arme drenkelingen nog bijtijds op een vreemd strand deed belanden, vlak voor de limiet aan zeewater in hun longen bereikt was.
Er is bijna net zoveel fantasie voor nodig als voor het bevatten van de wonderbaarlijke redding van de profeet Jona, die zich in een storm overboord liet gooien, omdat hij zich schuldig voelde voor de storm: hij was de man die de ramp over het schip had afgeroepen, als straf voor een poging om te vluchten voor een zware opdracht die God op zijn schouders had gelegd ... en die een lift kreeg van een walvis. Overigens, in de Italiaanse film Pinokkio wordt het wonen in het binnenste van een walvis mooi vorm gegeven - redelijk comfortabel.

Kunnen de nakomelingen van die verschillende LUCA’s elkaar ontmoeten? Wel wij hebben Australië en Nieuw Zeeland ontdekt. En we hebben de Aboriginals en de Maori’s leren kennen. Als het verhaal van die tsunami waar is, of welke andere just so story dan ook, is het logisch dat ze elkaar zelfs in een man-vrouw verbintenis kunnen ontmoeten.
Die mogelijkheid hoeft een in stukken gesplitste evolutie niet per se uit te sluiten.

NB
De oorspronkelijke tekst van deze post is op enkele plaatsen gewijzigd - ter verduidelijking, het betreft hier geen inhoudelijke wijzigingen

het goede en het slechte bewind

C’era una volta ...
Zo beginnen Italiaanse sprookjes.
C’era una volta een prins die zich verveelde en ... C’era una volta een arm oud vrouwtje dat veel honger had en weinig geld, en toen maar kindertjes ging lokken.

C’era una volta een kikker die wist dat ze ooit prinses was geweest en droomde van een prins die langs kwam en haar kuste. Maar haar dromen werden geen bewaarheid, totdat er een schitterend witte, welhaast majestueuze vogel, hoge, elegante poten, langs kwam. En ze gaf zich over om gekust te worden ... had net zo goed een koninklijk paard kunnen zijn dat daar in haar vijver stapte ... toch?
Maar ’t was geen prins.


In Siena, zijn drie fresco’s geplakt op de muren van een zaal van het Palazzo Pubblico, zeg maar stadhuis, die het goede en het slechte bewind representeren: L'Allegoria ed Effetti del Buono e del Cattivo Governo. Ze zijn geschilderd door Ambrogio Lorenzetti, eerste helft quattrocento. De freschi beelden uit hoe een land - stadsstaat - er uit ziet als er een goed bewind aan de macht is en wat je ziet wanneer er slecht geregeerd wordt.
Het heet dat in die tijd Siena welvarend was, dus je mag aannemen dat Lorenzetti geen moeite had om het goede bewind te vereeuwigen. Leuke bijkomstigheid is dat we niet weten of hij echt wist hoe een slecht bewind zich manifesteerde, want door een speling van het lot is de kwaliteit van dat fresco in de loop der eeuwen hard achteruit gegaan.

Je mag aannemen dat er een moraliteit in verborgen zit. De schilderingen zijn gemaakt in opdracht van de toen zittende magistraten, il Governo dei Nove en die zullen vast de idee hebben gehad dat ze het goed deden. Dus daarvoor moet het slecht zijn geweest, kan niet anders.
C’era una volta ... want het verschil tussen het goede bewind en het slechte is zo groot, dat kan niet in een paar jaar helemaal omgeslagen zijn.
Er zijn ook tongen die beweren dat datgene wat als goed bewind is afgeschilderd, niet kenmerkend was voor hoe het in Siena reilde en zeilde, maar dat Lorenzetti een ideaal beeld voor ogen had, als een metafoor voor de stad. En je mag je afvragen: wie heeft hem de ogen gegeven om te weten hoe een goed bewind zich manifesteert.

Je had toen nog geen internet, met sites als die van Climategate, waar iedereen zijn zegje op kon doen, en waar iemand riep dat het allemaal goed was, maar waar een hoop anderen riepen dat het maar een rotzooitje was. In die tijd riep je wat in je stamkroeg, of op de markt, en een ander riep wat terug.
Je kon ook een hengst voor je kanis krijgen.
C’era una volta ... was Lorenzetti groot gegroeid gedurende een slecht bewind, en moest hij dromen van wat goed was, en in de kroeg horen hoe goed het vroeger was geweest ... of was het omgekeerd?

En je vraagt je af: wat, als het gemeentebestuur van Amsterdam nu een opdracht zou geven aan een schilder om het goede en het slechte bewind te schilderen.
Ten eerste: hoe zou de opdracht zich laten lezen. Nou ja, het goede bewind is duidelijk: dat is zoals B&W van Amsterdam nu functioneren. Maar voor het slechte bewind - dan moet je een eindje terug hoor in de geschiedenis, voordat je een niet geestverwante burgemeester vindt. Gijs van Hall - prototype van een slechte stadsbestuurder. Okay, de affaire WFH mocht er ook zijn. (disclaimer Amsterdam en Femke zijn volkomen willekeurig gekozen, ik heb helemaal niet aan die klimaatklok moeten denken toen ik dit opschreef, echt niet.)

Maar bovenal: zouden ze een schilder vinden - ik bedoel: iemand die zich zou willen vereenzelvigen met wat progressief bedoeld is, maar wat ten diepste aartsconservatief is: de angst dat de maatschappij naar de sodemieterij gaat, de zekerheid dat er een planeet gered moet worden.

Ik heb hier een mooi boekje van Dimitri Frenkel Frank over Rembrandt en Spinoza (een toneelstuk, Spinoza geheten). Rembrandt is dan wel een dwarse jongen, maar hij weet toch dat brood op de plank belangrijk is. Dus, tegen wil en dank, wordt hij neergezet als de tegenhanger van de zeer principiële Spinoza, die zijn leven in de waagschaal stelt voor het hebben van een mening.
Een eigentijdse Rembrandt zou dus wel gezegd hebben: okay, Femke, ik zie die windmolens niet zo zitten, en kernenergie lijkt me heel wat handiger, maar ik schilder wel een vlakte met zonnepanelen en op de achtergrond wat windmolens - en de stad in de verte op de achtergrond, de daken, evenals de blanke top der duinen schitterend door die krengen van panelen. Het licht is lang niet meer zo mooi, sinds jij die rotzooi overal neer laat leggen, maar vooruit ... nou, kruip nou maar lekker bij me in bed meid, kunnen we de details van de opdracht bespreken - zoals Dimitri Frenkel Frank een gravin in Rembrandt’s bed zag liggen, die misschien wel een portret van haar man besteld had.

En daar zijn we waar ik wezen wil: de schilderingen van hoe een oenige afbeelding er uit gaat zien, van een slecht bewind, daar kan ik me wel wat bij voorstellen ... en ’t zal me een zorg zijn, al die morele oordelen die daarop zichtbaar gemaakt kunnen worden.
Maar dat goede bewind hé, dat moet er verschrikkelijk uit zien. Slecht licht of goed licht - daar gaan je ogen en je hele kop pijn van doen.

Dat goede bewind van Lorenzetti is, wat we tegenwoordig zouden noemen een deugschilderij. Dat wat deugt is ruim vertegenwoordigd, dat wat niet deugt is aan het oog onttrokken. Nou ja, er is naast een engel die beloont, ook een engel die straft en er zijn geketende misdadigers. Maar het bestuur is pontificaal aanwezig -de burgers, zij die in opdracht deugen, zijn kleiner geschilderd, want onderworpen aan de regels. De stad ziet er proper uit, je zou haast denken dat er doorspoeltoiletten in de huizen staan, aangesloten op riolering, verborgen onder het plaveisel. Het land ligt er keurig bewerkt bij, de karren vol met wat van het land komt gaan naar de markt. En er is veel vrolijkheid onder elkaar. Orde. Netheid. Vrede.

Dat slechte bewind is niet leuk: duivels met vleermuisvleugels, verbrande boerderijen, vervallen huizen, geen boerenkarren die naar de markt gaan, tegen elkaar optrekkende legers. Geen governo dei nove dat de boel nauwlettend in de gaten houdt en bijstuurt. Jammer dat het niet goed is overgekomen naar onze eeuw.

Duidelijk verhaal. Kat in ’t bakkie voor Lorenzetti.


Maar nu zoekt Femke een schilder. Da’s veel moeilijker.
» Ik wil een landschap met veel windmolens.
» Windmolens? Die zijn toch uit de tijd.
» Die zijn weer in, jongen. En zonnepanelen.
» Zonnepanelen? Nederland? Het land van mest en mist?
Ze lag zo lekker in z’n armen, ze was zo heerlijk aan het dagdromen. Gaat ie moeilijk doen.

En ik moet weer denken aan Monthy Python en de Paus die zich met Michelangelo verstaat - probeert te verstaan - over hoe het laatste avondmaal er uit hoort te zien.

De misverstanden.

Que sera sera. Whatever will be, will be.
Zet Frans Timmermans nou maar eens op zo’n schilderij. Je kan hem wel achter die microfoon zetten, boven de geachte toehoorders uittorenend - maar daarmee weet je nog niet waarom dat een goed bewind is.
En je kan Marcel Crok wel op dat andere schilderij zetten, maar geen woeste baren die hem natte broekspijpen bezorgen.

» Okay, ik zal eens in Borssele gaan kijken, misschien krijg ik een idee hoe zo’n kerncentrale tussen biologisch opkomende bloemkool te plaatsen.
» Hou op man, geen kerncentrale ... getverderrie.
» Wat? Wou je beweren dat alleen zonnepanelen en windmolens een welvarende samenleving draaiende houden?

Rembrandt hoefde niet over dat soort platvloerse vergezichten na te denken, als ie met z’n gravin in bed lag. Ik weet zeker dat deze schilder het op z’n heupen krijgt: Jezus, hoe hou ik dat mokkel in m’n bed zonder dat ik op al die onzin moet reageren?

Of zouden de hedendaagse kunstschilders ook op de centen letten? En bereid zijn alles te schilderen, als ze maar geld krijgen, en als de vrouw van de opdrachtgever maar een lekker stuk is?

En je ziet het goede bewind voor je (ja, ik weet, het doet pijn aan de ogen, even doorbijten ... het deed ook pijn toen ik het op moest schrijven).
Eén klaproosje. Een paar kleine vogeltjes die nog vliegen, omdat ze niet zo hoog vliegen. Wel: glinsterende oppervlaktes waar wat groen onder weg komt, ook De Nieuwe Meer vol met zonnepanelen. Op de achtergrond een dorpje, laagbouw. Maar je ziet geen rode daken. Een verschrikkelijke horizon, waarvan je niet meer ziet wat het horizon maakt, omdat dat wat het horizon maakt bedekt is met zonnepanelen en je ogen verblindt. En dan de diepere achtergrond. De hoge pluimen aan de einder, van Marsman, zijn ijzeren pluimen geworden, geplant in beton. Populieren met wieken.
En dan ... oh, wat erg. Vroeger had je de meiboom, daar dansten volwassenen en kinderen omheen. Nu zie je ze om een windmolen heen dansen.

Het slechte ...

Uh ... ho, wacht even. Geen misverstanden hé. Ik kan misschien wel schilderen hoe het goede bewind in de ogen van de Burgemeester van Amsterdam er uit zal zien, maar dat wil nog niet zeggen dat ik er ook maar voor één minuut in geloof. Dat jullie dat niet denken. Een andere scepticus schreef laatst: Een energietransitie wijs ik zeker niet af. Nou, ikke wel. Zoiets zal je mij nooit horen zeggen.
Transitie drukt actie uit, weloverwogen actie. Transitie is een activiteit op zich. Daar moet de mens niet aan willen.
Stel je voor dat iemand, na de intrede van de elektromotor had gezegd: binnen 10 jaar wil ik alles wat op stoom gaat in het museum. Dat was op een fiasco uitgelopen. Overgangen moet je hun eigen tijd geven.
En als ik, na het binnenhalen van de opdracht, nog even met haar ... uh ... als het zover was gekomen dat ... uh ... nee, dat ga ik niet aan jullie neus hangen, wat er allemaal in mijn atelier gebeurt ... nou ja, dit dan: dan had ik toch het prerogatief van een bezorgde echtgenoot opgeëist en vooraf gezegd willen hebben: mevrouw de Burgemeester, jij bent helemaal knettergek, met dat ophangen van die klok. Okay?

Okay ... waar was ik ... oh ja - het slechte bewind.
Gras, maar ook veel onkruid. Niet zo fris groen allemaal. Zware vrachtwagens, uit de uitlaten komt zwarte rook. Schepen met schoorstenen. De kolencentrale mag uiteraard niet ontbreken. Hoestende mensen met grauwe gezichten. Een beetje radioactieve straling plastisch vorm gegeven in de knokkels en de bochels van de figuranten.
Kat in ’t bakkie voor mij, natuurlijk. Ik heb op deze site zoveel idioten leren kennen met hun opvatting over Se non ora? Quando??? Ik weet wel hoe dat er uit zal zien.


Bij het opschrijven hiervan kreeg ik nog een shock-moment.
In Siena hadden ze geen rijke visserij-cultuur. Ligt niet aan de zee, en er komt geen grote rivier langs. Dus op die fresco’s zie je geen onderwatergebeuren. Fuiken. Sleepnetten. Gelukkig maar, want je zult toch moeten uittekenen wat er in Gods wateren onder de aarde leeft en beweegt onder het goede bewind.

Grote betonblokken ... stalen poten die daaruit oprijzen ... geen doodse stilte, lawaai van turbines zoals je dat onder water hoort ... geen leven te bekennen ...
Nee, geen kat in ’t bakkie voor mij, hoor. We weten uiteraard niet wat we die vissen aandoen. En het andere onderzeese leven.
’t Zou eigenlijk wel goed zijn als ik het zou schilderen. Want dan wordt ten minste de hypocrisie zichtbaar van die verzamelde platformen dat zich samen Groen noemt. En die dat wat ze bewerkstelligen duurzaam en sustainable noemen. Mevrouw Thunberg en haar spijbelende schoolmeisjes. Extinction Rebellion met die vrouwen in oranje. GroenLinks. Dat meneertje van D66 dat nu weg is. De AOC-adepten in de Verenigde Staten, Hoe lang zal het duren voordat BÜNDNIS90/DIE GRÜNEN en masse gaan zeggen: Wir haben es nicht gewußt.

Ik ben blij dat ik de vloek van het slechte bewind, zoals die zich nu laat zien onder water, en de zegeningen van het goede bewind, zoals zich dat straks zal openbaren niet hoef te schilderen. Maar ik kan de hypocrisie wel laten zien.
Er moet een NEW GLOBAL COMMITMENT TO ENVIRONMENTALLY AND SOCIALLY RESPONSIBLE TUNA SUPPLY CHAINS komen, met de bedoeling dat er beter omgegaan wordt met de natuur bij de jacht op tonijn. En het heet dan:

Tuna fisheries can result in incidentally caught bycatch species including seabirds, sea turtles, marine mammals, sharks and rays.

Zoiets heb ik nou nog nergens gelezen van das große grüne weltumfassende Bündnis, die de planeet gaat redden, als het om de verstoring van het leven boven en in de zee gaat door de windbaronnen.

2 + 2 = 5

het klimaat, de MSM en De Correspondent

Ik zal een jaar of twaalf geweest zijn, nog in de laatste klas van de CNS, de Christelijke Nationale School, of er net af. Ik was bij een vriendje aan het spelen. Ik speelde daar graag, bij ons thuis was het niet zo fijn. En ineens laat ik me ontvallen: ik wou dat het weer eens oorlog was.
De vader van mijn vriendje vroeg niet naar het waarom maar zei dat ik een stomme hond was, en dat ik nooit meer zoiets geks moest zeggen.

Maar ik was geen stomme hond. Ik voelde me heerlijk daar in die huiskamer, en ik had zojuist een vierluik over de oorlog gelezen: Reis door de Nacht van Anne de Vries.
Daar werd niet in gemarteld, er verdwenen geen vaders die nooit meer terug kwamen. Er was wel een jongen die een tijdje ergens anders moest logeren en dat was heel gezellig. Kortom, spannende jeugdboeken, zoals de Bob Evers serie.
En alles kwam goed.

Ik moest daaraan denken terwijl ik het artikel van Rutger Bregman in De Correspondent las: Belastingen omhoog, op rantsoen en bouwen, bouwen, bouwen: zo ziet mobilisatie tegen klimaatverandering eruit. Drie onderdelen:
- een grafiek die die maar niet uit zijn hoofd krijgt: de uitstoot van broeikasgassen
- zo ziet echte mobilisatie eruit
- en dan nu: de beuk erin
Tijdens lezing van dat tweede deel, zou ik de vader van mijn vriend kunnen volgen en tegen Bregman zeggen: stomme hond. Het is bijna een lofzang op de oorlog: wat een sfeertje zo onder elkaar, en iedereen de handen uit de mouwen hé.
‘k Wou dat het weer eens oorlog was.

En ik vroeg me af: heeft de redactie van De Correspondent collectief een aanval van cognitive dissonance. Want in het begin van het artikel heet het: Ze [climate deniers] bestaan nog wel, de twijfelaars, maar ze worden zo langzamerhand net zo zeldzaam als de types die vraagtekens zetten bij de dood van Elvis en Tupac.
Hoezo zeldzaam? Het Forum voor Democratie heeft, nu een half jaar geleden, bij de laatste verkiezingen meer dan één miljoen (1.000.000) stemmen gehaald.
Clintel reist door het land en trekt volle zalen, en dat zijn lang niet allemaal tegenstanders.
Eigenlijk mag je dit geen cognitive dissonance noemen, want daarbij raak je nog confuus van de tegenstelling tussen wat je gelooft en wat je ziet.
Uit niets blijkt dat De Correspondent die verkiezingsuitslag kent, of weet heeft van die avonden van Clintel.

De Correspondent is begonnen met een motto, ontleend aan Joris Luyendijk: nieuws is wat vandaag gebeurt, maar dat niet elke dag gebeurt. Wel, als goede leerling van the Guardian - deze krant heeft momenteel twee zaken much ado about nothing: Brexit en climate crisis (zoals ze het noemen) - brengen ze veel nieuws dat nog steeds geen nieuws is geweest ... over climate change.

Gebeurt er dan niets op klimaatgebied?
Wel, we hadden Al Gore, en nu hebben we Greta. Maar doemdenken is geen nieuws, onder het motto van De Correspondent: dat gebeurt elke dag, vanaf het begin der tijden.
Verder is de wetenschap druk in de weer met het klimaat. En die vertelt over haar bevindingen wel dat er kans is op climate change, en dat, als zich dat zou voordoen, dat wel eens vervelende gevolgen voor de menselijke habitat kan hebben ... maar, over het algemeen houden de wetenschappers zich toch verre van doemdenken. Het merendeel van de wetenschappers dan.
Zeggen ze. Zegt bijvoorbeeld Klimaatverandering van Bart Verheggen, waar wetenschap hand in hand gaat met doemdenken, moralisme en verkettering van andersdenkenden.

Maar, als je ze wijst op gedrag à la dat van Bregman onder de mensen - vrouwen die roepen: we’ve got to start eating babies, of de actieleider van Extinction Rebellion die zegt dat babies are already dying and will continue to die - dan wassen ze hun handen in onschuld.
Is dat wat Bregman doet in dit artikel: paniek schoppen?
Well, sort of. We hebben nog maar dertig jaar, en als we niet doen wat de Amerikanen hebben gedaan in 1940-1945 dan gaan we d’r aan.

Toen ik dat artikel begon te lezen, dacht ik: dat ga ik in detail becommentarieren. Maar daar is geen beginnen aan, daarvoor is het veel te ronkerig.
Tijdens het lezen merkte ik dat ik aan andere dingen ging denken. En ik heb het toen maar bij een paar aantekeningen gelaten:

- tijdens de lofzang op de oorlogsinspanningen (het tweede deel van zijn artikel): luister eens naar wat Howard Zinn te zeggen heeft daarover in zijn Three holy wars

- nu de beuk erin (het derde deel): waar is ons Pearl Harbor vroeg ik mij af

- als hij de productie van staal en cement ter sprake brengt: ga eens luisteren naar Bill Gates

- als hij zegt dat we ook kernenergie nodig hebben: luister nu maar naar Mike Shellenberger

- als hij zegt dat het alleen gaat lukken als we er samen in geloven: ik kon er niks aan doen, ik moest denken aan Joseph Goebbels

Zou ik hem daarop moeten wijzen? Ik mag hopen van niet. Ik neem aan dat Bregman, als historicus die ook in California heeft gestudeerd, weet heeft van Howard Zinn. Ik mag aannemen dat hij weet heeft van de zorgen van Bill Gates omdat we (nog) geen vervanging hebben voor het broodnodige staal en cement. Ik neem aan dat hij de inzichten van Mike Shellenberger kent over hoe Nederland zijn CO2-probleem kan oplossen met kernenergie.

Maar uit de tekst van zijn artikel blijkt dat niet. Hij lijkt er geen sjoege van te hebben dat we de problemen ook anders aan kunnen pakken. Dat we een samenleving hebben opgebouwd waar je niet zomaar in kunt hakken. Zeg maar een organisme waarbij je niet zomaar even een harttransplantatie kunt doen.

En toen die opschreef: het gaat alleen lukken als we er samen in geloven - zou die toen even gedacht hebben aan dat motto over nieuws? Zou die in de gaten hebben dat er een geweldige PR-machine is ingezet.
En zou die toen een Godwin moment hebben gehad: daar moeten we een tweede Joseph Goebbels voor zien te vinden.

Want daar gaat het wel om, als je oorlog in je kop hebt. En dat het oorlog is, is glashelder: the climate wars.
Pardon? Het heet wel climate wars, maar de hele wereld gaat op de schop. Honger, racisme, en bovenal: inkomensongelijheid.

Ik vrees dat Rutger Bregman niet in de gaten heeft dat de propagandemachine van het alarmisme hem in de greep heeft. Ik vrees dat de redactie van De Correspondent niet in de gaten heeft dat nieuws over climate crisis vooral nieuws is op de burelen van the Guardian - nieuws dat nog geen nieuws is, want het is nog niet gebeurd!

En dat blijkt ook wel. Want over één ding blijft Bregman oorverdovend stil: waarom wij maar dertig jaar zouden hebben.
Geen woord daarover. Geen uitleg, geen verklaring, zelfs geen tipje van de sluier. En dat is ook begrijpelijk, want de leden van werkgroep 1 van IPCC, de wetenschappers, nemen dat soort termen niet in hun mond.
Zoals Richard Linzen zeer recent zegt: De basis voor bezorgdheid is simpelweg dat modellen (die over het algemeen onbetrouwbaar zijn) suggereren dat er een probleem ‘denkbaar’ is.
Denkbaar. En die bezorgdheid wordt breed uitgevent. Dat is waar de MSM haar brood van maakt, de schoorsteen van doet roken.
Bregman hoeft van mij Lindzen niet te geloven. Maar enige relativering, of enig nadenken over “waarom dan toch die dertig jaar” zou je met kennis van deze inzichten mogen verwachten.

Ik heb Bregman, en de andere redacteuren van De Correspondent gewezen op een artikel in OpinieZ. Dat is natuurlijk vloeken in de kerk. Dat is beneden de waardigheid van De Correspondent. Dat internetmagazine is net door minister Ollongren weggezet als junk.
Maar daar was een artikel te lezen, van Alma van Hees, getiteld duistere machinaties in de klimaatkerk. En daar zit geen woord nepnieuws bij. Dat gaat over Peter Ridd, Susan Crockford en de capriolen van Michael E. Mann - allemaal nieuws dat gisteren of eergisteren gebeurde, en zich niet herhaald heeft. Nou ja, Crockford is enigszins nieuws dat de vorige dag Ridd overkomen is. Sommige nieuwswaardige dingen gebeuren een paar keer achter elkaar.
Ik heb de redactie van De Correspondent aangeraden dat artikel te lezen, en dan nog eens na te denken over het alarmisme. Ik moet aannemen dat ze dat een onzinnige raad vinden. Soit.

Ik weet één ding zeker, één ding dat ze in Duitsland al gaan voelen aankomen - waar ze de kerncentrales bijna allemaal gesloten hebben en de kolencentrales aan het sluiten zijn.
Dat ene ding is dit. Het zal niet zo heel erg lang gaan duren, voordat allerlei mensen in de wereld van media en wetenschap een ander de zwartepiet gaan toespelen als straks onze energievoorziening één grote rotzooi is geworden. Want dat is mijn alarmisme: dat met de plannen waar Rutger Bregman in dit artikel van droomt, en veel milieu”deskundigen” met hem van dromen, niet de inkomensongelijkheid wordt opgelost, maar dat een gelijke verdeling van ellende over ons allen uitgestort zal worden.

En ik denk wel eens: we hebben op de verkeerde mensen gelet. We hielden de klimatologen in de gaten. Maar de helden van Rutger Bregman zijn Naomi Klein, George Monbiot en Eric Holthaus, en Roger Hallam van Extiction Rebellion komt ook nog tevoorschijn.
Ja, dat is het, we hebben verzuimd het ecologische, of ecomodernistische denken te beteugelen. En dat zou ons wel eens behoorlijk kunnen gaan bezuren.

NB
Dit is de laatste impressie over de climate wars. Er zijn ook speldeprikje, uitgedeeld tijdens het "bestuderen" van het wel en wee van de climate wars.
Voor de eerste impressie van die climate wars zie: climate deniers
Voor het eerste speldeprikje zie: mankind stumbles from blunder to blunder

systemen, modellen ... en het klimaat

We maken met Hume een wandeling op een verlaten eiland, en vinden een horloge. Maar we interrumperen Hume als hij over het wel of niet bestaan van een schepper wil beginnen. Het gaat ons om heel iets anders.
We weten nog even niet wat een horloge is, maar we zien iets bewegen. We nemen het mee naar huis en proberen te achterhalen wat we gevonden hebben door het van alle kanten te bekijken. Zonder resultaat.
Maar op een morgen pakken we het weer op, en wat blijkt: er is geen beweging meer. We proberen van alles: leggen het op de hei, geven het water, doen het om de pols ... er gebeurt niets.
Dan draaien we aan een knopje, dat er iets uitsteekt, en jawel: het beweegt weer.

We komen tot de conclusie dat we een black box in onze handen hebben, met duidelijk afgebakende grenzen die één, en niet meer dan één externe invloed behoeft om te doen wat het deed sinds we het gevonden hebben.
Die externe invloed kunnen we begrijpen, want we hebben weet van de onmogelijkheid van een perpetuum mobile.

We noemen zoiets, wat in een black box past, ook wel systeem. Het begrip “systeem” is een beetje gemankeerd begrip. Een systeem veronderstelt een systematiek, systematisch handelen. Als wij, de mens, iets systeem noemen, zou dat moeten betekenen dat wij de systematiek doorgronden.
Dat is lang niet altijd zo. Als we iets zien, dat afgerond lijkt en waarbinnen zich dynamiek manifesteert, dan spreken we van systeem, soms deelsysteem.
En dat kan behoorlijk abstract worden.

Er is een paper, waaraan Chomsky in zijn hoedanigheid van linguïst meegewerkt heeft, en dat gaat over systemen die zich in onze hersenmassa bevinden - die de schrijvers van het paper zich in onze kop voorstellen. Communicatiesystemen:
- er is FLB, faculty of language in the broad sense, en dat bevat een sensory motor system en een conceptual intentional system
- er is FLN, faculty of language in the narrow sense, en dat bevat - uitsluitend! - een recursery system
Ik denk dat de black box hier niet aan te wijzen is - het kan de hersenpan niet zijn want die bevat al die systemen - en ik denk dat ook de grenzen niet af te bakenen zijn.

Mijn onderwerp is het klimaatsysteem. Dat wordt ook systeem genoemd. Direct wordt door allen die er over mee mogen praten vastgesteld dat het hier om een zeer complex en chaotisch systeem gaat.
Kan dat: een chaotisch systeem? Systeem veronderstelt systematisch handelen, dus er kan geen chaos ontstaan. Wel, we hebben afgesproken dat dat kan: de notie chaos zegt dan dat a system can be chaotic when the set of possible outcomes can be confined within a limited space. Beter gezegd iets dat oogt als een black box maar waarvan we de werking niet doorgronden, mogen we systeem noemen als de set van mogelijke uitkomsten afgebakend kan worden.

Ik denk dat we coulant zijn als we die systemen in onze hersenpan, zoals door Chomsky et al. beschreven, als zodanig accepteren - er is geen black box, en ik denk niet dat de set van mogelijke uitkomsten afgebakend kan worden.

Bij het klimaat kunnen we wel van redelijk af te bakenen uitkomsten spreken. Hoe verwoestend een orkaan ook, hoe hevig een stortbui - de Italianen spreken dan van bomba d’acqua - het is allemaal te overzien.

Maar, er spelen bij het klimaat wel andere problemen.
Allereerst is klimaat een zeer arbitrair begrip - vooral omdat we klimaten onderscheiden naar soort. Dat is logisch, want als klimaat het weer van een langere periode binnen een typische locatie aanduidt, kun je verschillende klimaten waarnemen. Daarnaast is er een groot probleem met de afbakening van de grenzen. De zon, en de stand van de aarde t.o.v. de zon speelt een rol. Geologische processen - aardsystemen genoemd - spelen een rol. De stand van de overige planeten t.o.v. de aarde, maar ook t.o.v. elkaar speelt een rol.
Bovendien geldt dat klimaat nogal wat kenmerken heeft, temperatuur, luchtdruk, neerslag, wind etc. maar het probleem van de verandering wordt opgehangen aan temperatuur.

Persoonlijk denk ik dat het geen box is die daar black ligt te wezen, meer een amorfe massa. Er zijn positive forcings en negative forcings, je hebt El Nino en La Nina, je hebt tektonische verschuivingen - kortom: voor zover het als systeem aangeduid mag worden moet het als zeer chaotisch beschouwd worden.

Een kenmerk van een systeem is, dat het cybernetisch kan zijn: dan zit er een mechanisme in het systeem, dat de set van mogelijke uitkomsten beperkt tot gewenste uitkomsten - gewenst door de ontwerper van het systeem.
Maar het klimaatsysteem kent geen ontwerper.
Toch zijn er optimistische geesten, die, in het kader van climate change, corrigerende bewegingen menen te zien die het “binnen de perken” houden. James Lovelock met name. Het is waar, sinds er leven is op aarde zijn de klimatologische omstandigheden nooit zodanig geweest dat alle leven uitgeroeid werd. Maar de vraag is of zo’n omstandigheid tot de set van mogelijke uitkomsten hoort.

Systemen kun je voorstelbaar maken middels een model. Een strak recht-toe-recht-aan schema met lijntjes en blokjes bijv. De blokken geven dan functies weer, de lijnen laten de beïnvloeding zien.
Maar er is ook een prachtig CO2-schema, waarbij IPCC-documenten de boekhouding van CO2 - dat als schuldige van de gedachte klimaatwijziging wordt beschouwd - laten zien. Het wordt boekhouding genoemd, maar de cijfers die bij de pijlen staan zijn schattingen.

Het woord climate change is een paar keer gevallen. Er zou sprake zijn van climate change als de set van dagelijkse uitkomsten er anders uit gaat zien dan bekend is vanuit de recente geschiedenis. Ook wel af te meten aan begeleidende factoren: de langdurige afwezigheid van een Elfstedentocht.
Het begrip klimaat beslaat een periode van minstens dertig jaar. Persoonlijk denk ik dat een mens klimaatwijziging niet merkbaar aan de lijve kan ondervinden. Dat zou ongeveer hetzelfde zijn als een eendagsvlieg die de overgang van seizoenen wil beschrijven.
Ik durf te stellen: Niemand heeft ooit klimaatverandering gezien. Niemand weet met welke verschijnselen klimaatverandering gepaard gaat.

Toch zijn er mensen die climate change menen waar te nemen: de climatologist community. Ook wel: de alarmisten. Sinds kort daarbij gekomen: Extinction Rebellion.
Eén groep meent daar technisch toe in staat te zijn, en daarvoor ook de middelen te hebben: de klimatologen - die hebben wetenschap in hun gereedschapskist.
De overigen, de alarmisten die om de klimatologen heen hangen kijken naar de fenomenen. Extinction Rebellion zijn doempredikers.

Die klimatologen zijn dus wetenschappelijk in de weer. Daar komt opnieuw het model om de hoek kijken, maar nu een ander model. Geen model om het systeem visueel voor te stellen, de werking er van begrijpelijk te maken.
Nee, dit zijn modellen waarmee gerekend wordt. Modellen waarin historische reeksen zijn vastgelegd, van waaruit trends zichtbaar worden gemaakt. Die historische reeksen vormen wel een probleem, want er worden nog niet zo verschrikkelijk lang objectieve metingen gedaan.
Het belangrijkste ijkpunt voor de klimatologen: de temperatuur.

Kun je met een rekenmodel de werkelijkheid van het klimaat - nogmaals: een arbitrair begrip - zodanig nabootsen dat je als eendagsvlieg een seizoensovergang kunt beschrijven?
Er is een pendant: de economische modellen. De economie is, evenals het klimaat, moeilijk grijpbaar, en bijna niet te vangen in een precies model. De economen doen het wel. We kennen de resultaten, zelden wordt er achteraf gezegd: dat hadden we precies zo voorspeld.
In dat verband is het leuk om op te merken hoe klimatologen naar economische modellen kijken. Dat gaat zo: climate modellers, all using the same agreed equations from physics, are reluctant to consider economic models as models at all; economists, it seems, can just decide to use whatever equations they prefer.

Dus, nogmaals, kun je in een rekenmodel de werkelijkheid van dat zeer complexe, en zeer chaotische systeem dat klimaat heet - terwijl er niet één klimaat is ... kun je dat systeem in een rekenmodel vangen?
Bijna alle klimatologen zeggen volmondig ja. Maar niet alle klimatologen.
Modeldeskundigen zijn daar voorzichtiger in. Eén specialist zegt er dit van: The most common definition of climate as averaged weather, is more cliché than definition. Average over what? Average in what way? Is there a function relating resulting averages to each other, or do the averages satisfy differential equations? There is not one but many divergent approaches to defining climate in terms of averages, which seem to coexist without mutual competition. The three primary approaches employ time averages, field averages, and model solution ensemble averages, respectively. Each is problematic in its own way.

De klimatologen worden steeds enthousiaster, want, zeggen ze: de modellen komen steeds meer in de buurt van de werkelijke weersontwikkeling. Dat wekt om een paar redenen bevreemding.
Iedereen is het er over eens dat een weermodel iets heel anders is dan een klimaatmodel. Vergeleken met daadwerkelijke metingen betekent: geen klimaatontwikkeling, maar het weer van de laatste 150 jaar. Daarvan hebben we reële metingen; en dan gaat het niet om een dicht netwerk (grids).

Een tweede reden is dat er een behoorlijk aantal parameters in zitten, waaronder die welke positve / negative forcings beschrijven. Hoe weet je dat de uitkomst gestuurd wordt door de juiste parameters? In andere woorden. De waarde van die parameters bepaalt de uitkomst. Hoe kom je zeker te weten dat verschillende sets aan waardes niet dezelfde uitkomst leveren.

NB
Dit is de laatste impressie over de climate wars. Er zijn ook speldeprikje, uitgedeeld tijdens het "bestuderen" van het wel en wee van de climate wars.
Voor de eerste impressie van die climate wars zie: climate deniers
Voor het eerste speldeprikje zie: mankind stumbles from blunder to blunder

comment is free

The Guardian heeft een motto: comment is free - waar tevens een blog aan verbonden is … om sommige mensen een podium te bieden die al lang een podium hebben.
Het motto geldt ook voor het becommentariëren van artikelen. Maar, pas op, je kunt de cummunity standards van The Guardian veronachtzamen, en dan verwijdert een moderator je comment, met een notificatie achter je naam.

Die community standards gaan niet alleen over taalgebruik, of over (het ontbreken van) respect voor de schrijver van het artikel. Vandaar dat er een internetkrant is, offGuardian genaamd - subtitel because facts really should be sacred - die ons informeert over de schaduwzijde van comment is free en de community standards en de censorship die daarmee gestalte wordt gegeven.

Ook ik was heel recent het slachtoffer. Vandaar dat ik offGuardian als volgt daarover heb geïnformeerd.

I have written the following comment in the Guardian, 23th of June, under an article Free speech isn’t under threat. It just suits bigots and boors to suggest so

With climate we have here a real problem!

Should we see the boycott by BBC of anti-alarmist speakers, or the fact that the Guardian doesn't speak anymore of climate-change but calls it climate crisis ... should we see that as stopping a debate because it's over?

That comment is accepted (see attachment).

Someone answered me, saying: 97%-3% is a pretty unbalanced equation - suggesting that the debate is really over.

I sent in a new comment: 97% is as big a hoax as climate-crisis is.

Within half an hour that comment was removed because it didn't abide by our community standards.

Was it a tart comment? I do not think so. The science is far from settled. If you follow the money then you see a lot of alarmists who are driven solely by self-interest. Speaking of a climate-crisis is spreading panic.

So, I tried a new comment: This discussion does prove: there is no freedom of speech. I mentioned the fact that the 97% consensus is a big debate, as is there a big debate on the climate-problem. And it is! That comment is removed by the moderator. Reason: because it didn't abide by our community standards

That last comment was removed within a few minutes, without telling the reader that they had removed another comment of mine.

The Guardian heeft kennelijk niet alleen besloten dat climate change voortaan climate crisis moet worden genoemd, maar ook dat haar lezers niet mogen weten dat lang niet iedereen in het veld het daarmee eens is, noch in het wetenschappelijk veld, en al helemaal niet in het publicitaire veld.

Dat ze dat demonstreert bij een artikel dat ze kopt met Free speech isn’t under threat. It just suits bigots and boors to suggest so is wel het toppunt van cynisme.

Dat ze daarbovenop ook nog niet vies is van paniek zaaien, geeft aan dat ze een beetje vergeten is wat het betekent om herald te zijn.

NB
Dit is een speldeprikje, uitgedeeld tijdens het "bestuderen" van het wel en wee van de climate wars. Voor die climate wars zie: climate deniers
Voor het eerste speldeprikje zie: mankind stumbles from blunder to blunder

Groen doen: verantwoorde yoga-kleding

NRC - ze noemt zichzelf nog immer de slijpsteen voor de geest - had weer eens een artikeltje. Er was iemand dood gegaan: iemand die heel veel om taal gaf. Zijn ouders zagen hem wel graag als priester, maar hij brak die opleiding voortijdig af. Niet geschikt voor de discipline, denkt zijn broer.
Hij deed de MULO en ging werken bij het gasbedrijf. Daarna werd hij conciërge op een Tilburgs lyceum. Hij blonk uit in het maken van lesroosters, en in het terugdringen van het spijbelen door als een Pietje secuur de presentielijsten te controleren.

En hij blonk uit in taalvaardigheid. Zozeer, dat de rector hem aanmoedigde om een mo-akte te halen. De lagere klassen hebben zodoende het Nederlands van hem geleerd. Ik denk dat dat geen slecht schoolvoorbeeld was om je aan te spiegelen ... voor taalvaardigheid wel te verstaan.
Hij hield niet van literatuur, en weigerde met leerlingen verhalen - verzinsels! - te lezen. Spelling en grammatica, dat bepaalde de levensnorm.

En zo is het gebeurd dat hij na zijn pensionering carrière heeft gemaakt bij het Genootschap Onze Taal, waar ze hem als corrector van drukproeven en adviseur omarmd hebben - adviseur die als secondant van de directeur van het genootschap raad gaf aan de premiers Lubbers en Kok over taalgebruik in de troonrede. De zogenaamde Taaladviesdienst. Dat kan niet als succes worden gezien - denk aan het feit dat het Genootschap Onze Taal als woord van 2013 koos het door de politiek verzonnen nonsensbegrip participatiesamenleving.

Iedere week wijdt NRC een berichtje aan een lid van de samenleving die overleden is, en daartoe voorgedragen is door een ander lid van de samenleving.
Ik gun het meneer Wil Sterenborg - dat is de naam van deze man - graag, maar kunnen ze bij NRC niet iets geprofileerders bedenken?

Ach, het past wel bij de slijpsteen voor de geest. Neem nu een ander recent artikeltje: Lekker duurzaam yogaën, met als ondertitel Groen doen Elke week gidst NRC je richting een duurzaam leven. Het schrijfsel (aanbevolen leestijd 1 minuut ... vooral niet over nadenken dus) bedoelt advies te geven over het kopen van duurzame en verantwoorde yoga-kleding - ingebed in ook een wekelijkse serie: NRC Groen doen Elke woensdag de laatste ontwikkelingen rond klimaat, energie en duurzaamheid.
Een must voor het NRC publiek, want een aanbevolen artikel daarnaast kopt: De nieuwe elite onderscheidt zich met yoga, podcasts en havermelk. En, zeg nu zelf, wie wil er nou niet bij de elite horen? Bedoeld wordt, denk ik, de elite die zich voor haar geestelijk leven laat slijpen - of leiden! - door de NRC.

Mag NRC dan geen aandacht schenken aan deze dingen?
Wis en waarachtig wel. Dat hoeven ze niet aan mij te vragen.

Is er iets mis met dit soort artikelen dan?
Uh ... nou ja ... het valt me op dat er in die wekelijkse necrologie nooit eens aandacht geschonken wordt aan een varensgezel die, na eerst in Marseille naar de hoeren te zijn geweest, in de Golf van Biskaje over boord slaat omdat ie een borreltje teveel op had ... nostalgia vanwege dat hoertje. Zeg maar, een vent die nog wat gekleurds aan zijn leven heeft weten te geven.

En wat heeft het nou helemaal met klimaat te maken?
Aha ... dat is niet omdat NRC zelf zegt dat het met klimaat te maken heeft. Ik heb het hier ook niet over het klimaat dat dertig jaar weer tot uitdrukking brengt. Ik heb het over het denkklimaat dat de hele samenleving aan het verzieken is, en dat zijn climax gevonden heeft in de klimaatangst, in het klimaatalarmisme.

Een man die niet van literatuur houdt, maar wel de puntjes op de i weet te zetten ... en nooit een borreltje hé, z’n leven lang een solist ... zo iemand enkele kolommen in je krant geven (let wel, leestijd: 2 minuten!), portretteren in de slijpsteen van de geest ... dat zegt iets over het kleine denken.
Een artikel over verantwoorde yogakleding ... ach, laten we er over ophouden. De NRC gidst je naar een braaf oppassend leven. Schaafijzer van de bange deugd.

Voor iemand die dat door heeft, had ik dit niet op hoeven schrijven.
Eigenlijk ben ik heel erg bang dat ik één van de heel weinigen ben die dit zo ziet.

NB 2
Dit is de voorlaatste impressie over de climate wars.
Voor de laatste impressie van die climate wars zie: systemen, modellen ... en het klimaat