hoe speelt men een koning

Een mooie column in NRC. Dat wil zeggen: ik leerde er iets moois uit.
De schrijfster - wie en hoe is verder niet van belang - herinnert zich een les van haar toneelleraar: hoe een koningsdrama te spelen.

„De koning speelt zelf niet”, zei hij. „Anderen spelen de koning.” Hij bedoelde dat alle spelers om de koning heen de macht van de koning moesten uitbeelden. Door buigen, nederig doen, knikken. Het spel van de anderen maakte de macht van de koning reëel.

Dat mag misschien gelden voor de koningsdrama’s die in de afgelopen eeuwen zijn geschreven en gespeeld. Maar de koningsdrama’s die zich in werkelijkheid manifesteren, sinds de tijd van de constitutionele monarchen, zijn echte drama’s wat de koning/koningin betreft.
Neem Charles III. Eerst oneindig lang wachten voordat je Koning mag worden. En als je dan Koning bent word je geplaagd door een ernstige ziekte, en als je al niet ziek zou zijn word je achtervolgd door een broer waar je wel doodziek van moet worden. En weinigen om je heen willen jou nog de koning spelen.

Hoe zou dat met Willem Alexander gaan.
Hij krijgt bezoek van een man, belangrijk genoeg om op het paleis ontvangen te worden … en die man speelt niet mee. De deuren van het koninklijke vertrek worden opengedaan – wellicht nog een lakei die buigt tijdens de aankondiging – maar de gast komt zelfverzekerd binnen, loopt met vaste tred op Willem af met uitgestoken hand, en zegt: meneer Van Amsberg, aangenaam kennis te maken, het is mij een waar genoegen. Hoe maakt U het?

Dan gaat dus niet op wat die toneelleraar zei. Als je omgeving niet speelt dat jij de Koning bent, dan moet jezelf de regie weer in handen nemen.
Oeps, da’s lang geleden. Hoe deed King Henry VIII dat ook weer? Nee, executeren mag niet van de grondwet.

Uh … Henry … maar Maurits zou toch wel als één van de eersten langs komen … hij moet vlug denken.
Nou ja, vooruit. Hij negeert de uitgestoken hand en de vrolijke blik, pakt zijn klingeltje, en vraagt de aansnellende lakei … sorry, gebiedt de lakei de gast de deur te wijzen en hem nooit meer binnen te laten.

Hm … ik weet het zo net nog niet.

Die toneelleraar wist hoe het in niet zulke democratische monarchieën er aan toeging. Ja, de omgeving speelde de Koning. Dat wil zeggen: ze speelden mee omdat ze wisten dat als ze niet meespeelden de Koning heel vervelend mocht en kon worden. Eenmaal thuis, op hun eigen castle, liepen ze te godveren over hoe slaafs ze zich weer hadden gedragen. En moest moeder de Gravin het ontgelden.

Benieuwd of die toneelleraar ook goede raad zou hebben voor onze Alex.

kantelpunten

Zo nu en dan kijk ik nog wel eens even achterom naar mijn zeg maar Bagwo-tijd – bewust Anthropogenic Global Warming ontkenner, en de opinies die ik daarin verkondigd of bestreden heb. Niet uit gêne, maar ook niet overlopende van voldoening. Aan die tijd is een abrupt einde gekomen. Niet omdat ik van mening veranderde maar omdat de nonsens die verkondigd werd, door aanhangers én bestrijders, zo langzamerhand niet meer te verteren was ... én voor mij in één klap onverteerbaar werd toen, in één van die palavers, een fatsoenlijke Nederlandse politicus die climate change predikte vergeleken werd met Mussolini.

Dat viel samen met de opkomst van de tipping points – een grenswaarde van een of andere natuurparameter waarboven het leven geen zin meer heeft. Het klimaat, en trouwens ook het milieu, zou allerlei verwoestende effecten in zich hebben, waarbij alleen nog even duidelijk moest worden welk effect onze samenleving de afgrond in zou doen storten. Terwijl de modellen waarmee die ondergang voorspeld werd “3D” en deep learning werden. Daarbij kwam dat één van de deelnemers, tot dat moment een antagonist, zelf kantelpunten ging bedenken – zeg maar behavior tipping points waarin het sociaaleconomische gedrag van de niet zo sociale mens oorzaak zou zijn van de ondergang van de mensheid.

Ik geloof niet in de ondergang van de mensheid.
En ziet, er is nog geen kantelpunt in de verste verte waarneembaar. Dat wil zeggen, geen van die klimatologische of milieutechnische of sociaaleconomische kantelpunten zijn gedetecteerd.
Maar, ziet opnieuw. En zie ons blind zijn voor een kantelpunt dat we niet alleen niet hebben zien aankomen, maar dat zich reeds aan het manifesteren is en waarvoor we ziende blind lijken te zijn.

Een eenakter voor twee heren.
Ze hebben al een bevolkingsgroep gedecimeerd.
Mistens twee andere bevolkingsgroepen zijn ze nu mores aan het leren.
Het lijkt iets waar de politieke meerderheid van het huidige wereldgebeuren vrede mee kan hebben. Maar, ogenschijnlijk heeft de politieke elite niet in de gaten waar dit op af kan stomen, en niet de moed om bijtijds een grens te trekken.

Wat mij betreft mag je dit een kantelpunt noemen, een kantelpunt dat ook niet in wiskundige modellen te vangen is. Zelfs God en de eindtijd worden er bijgehaald, en dat niet door de minst betrokkenen.
Oorlog is voor deze twee sociopaten de voortzetting van hun politiek om uit het gevang te blijven met andere middelen.

we worden de oorlog ingefrommeld

Israël en USA hebben, “bang, oh zo bang” dat ze naar het slachthuis geleid zouden worden, zelf maar de slachting ingezet.
IDF heeft gelijk zijn specialiteit laten zien: een school vol met kinderen plat bombarderen.

Engeland stapte onmiddellijk in. Want dat die sociopaat, die bully, zegt dat je een slappe hannes bent, dat kun je natuurlijk niet hebben.
Frankrijk kon dus niet achterblijven – uh … dat “dus” is mijn subjectieve conclusie, maar ik denk dat het zo gaat in de wereld van de hanen en de haantjes.

Spanje is wijs en zegt nee. Daarmee escaleert de ruzie met het Witte Huis, maar het lijkt erop dat Pedro Sánchez Pérez-Castejón daar niet wakker van gaat liggen.
Bravo Pedro!

En nu wordt Nederland gevraagd – naar het heet. En het kabinet “overweegt” een fregat in te zetten.

Ik zie de logica niet. Je zou op z’n minst kunnen wachten tot Teheran een drone jouw kant opstuurt.
Maar ik zie ook nergens onbegrip of verontwaardiging.
Terwijl Netanyahu en Trump toch meer dan "positief" gedreven zijn om deze slachting in hun eentje naar behoren af te ronden.

Het zal er wel zo uit gaan zien

Om James Joyce te parafraseren: Hellish destruction fell general all over Iran.

de Palestijnen bestaan niet

Het was de (ex-)PVV’er Markuszower die deze woorden uitsprak in de Tweede Kamer, bij de beschouwingen over de regeringsverklaring. Daar wilde Stephan van Baarle van Denk tegen protesteren middels een punt van orde. Tja, dat moet je natuurlijk niet doen als je een VVD’er hebt die de Kamer voorzit. Die neemt zo’n protest niet serieus.

Terwijl Trump en Infantino – jullie weten wel, die van de globale voetbalprojecten – wel weten dat de Palestijnen bestaan … uh … nu moet ik mezelf subito corrigeren … ik weet niet of ze het nu over Palestijnen of over Palestijns grondgebied hebben.
Palestijns grondgebied … bestaat dat dan wel?
Okay, je moet altijd van het goede in de mensen uitgaan, zelfs bij deze hanen.

Ze willen een voetbalecosysteem opzetten, realiseren … uh, zeg maar doen opbloeien daar in de GAZA-woestenij. Een systeem dat zijn weerga niet kent. Nou ja, dat moet toch positief beoordeeld kunnen worden. Iets als een speelplaats opzetten voor jonge Palestijntjes, voor zover die zich nog jong kunnen voelen na al die verschrikkingen die ze doorstaan hebben en waar ze zo vroeg oud van geworden zijn.
Maar Trump?
Infantino?
Trapveldjes?

FC Palestina

Okay, een voetbalbons zou dit als een prioriteit kunnen beschouwen, daar is wat voor te zeggen. Maar dan: een voetbalecosysteem? Ik geloof niet dat zo’n systeem voorkomt in het denken van de planeetredders van het Ecomodernist Manifesto.

Het dagblad Trouw wijdt er een artikel aan. Ik kreeg er een rare smaak van in mijn mond.
Ging dit over Palestijnen, of ging dit over Trump en Fanfani?
Ik heb het artikel doorgezocht op “Palest”. Ik kreeg 10 hits.
Twee hits hielden een verwijzing naar een ander artikel in, over een Palestijnse mevrouw die vindt dat Israël de Fifa-statuten schendt.
Zes hits waren zinnen waarin meegedeeld werd dat de Palestijnen, wat voor Palestijn dan ook, niet waren geraadpleegd door deze heren.
Twee hits melden dat er, ondanks het bestand, nog steeds Palestijnen gedood worden door IDF (Israel Destruction Forces). Sinds het begin van het bestand zo’n zeshonderd.

Nou ja, Trouw heeft enig besef dat er Palestijnen bestaan.
En, dat valt te prijzen in Trouw, ze hebben een columnist die dat van de daken af mag schreeuwen.
Jamal Ouariachi. Lezen die man!

je weet maar nooit

In de Volkskrant van dit weekend wil een man raad op een “menselijk” dilemma: als je op zijn leeftijd gaat daten – ik neem aan dat zijn leeftijd hem deze vraag heeft ingegeven – dan loop je het risico dat je in een ellende komt die je niet eerder hebt meegemaakt, namelijk dat je met een partner opgescheept komt te zitten die na een betrekkelijk korte periode van vrolijkheid zorgbehoeftig wordt, zodanig dat je ook niet meer in je eentje pleziertjes kunt beleven. Nog een partner daten bijvoorbeeld, ik noem maar wat.

Zonder nu met enige praktische (of menselijke) raad aan te kunnen komen doet het mij wel aan een andersoortige relatie denken waarbij ook alarmbellen gaan rinkelen. Die tussen een vermogende en een minvermogende partij.
En de film Guess who’s coming to dinner schilderde toch ook geen sinecure,
En dat levert, niet alleen in de literatuur, toch enorme discussies vooraf, en vaak onbeschrijfelijke troubles achteraf op.

Dit probleem sluit – toevallig? – naadloos aan bij een raad die de week daarvoor is gevraagd: je bent door omstandigheden alleenstaande ouder, je vindt bij het daten een aanklevende partner die ook kinderen heeft – wat doe je dan met de erfenis?

Allemaal sores.
De raadvrager - die van de gevaren van het op oudere leeftijd daten - schrijft: Wie op hogere leeftijd, zeg eind 60, (weer) gaat daten, krijgt te maken met iets wat zich niet eerder heeft voorgedaan doelend op fysiek ongemak.
Da’s een beetje kortzichtig. Hij misschien niet, maar er zijn toch veel mannen en vrouwen, ontelbaar zou ik haast zeggen, die al vroeg in het huwelijk te maken krijgen met een zorgbehoevende partner. Om van de ellende van een scheiding maar niet te spreken.

Eén raadgever – bij die erfenisvraag – geeft als oplossing een uitsluitingsclausule zodat bij een mogelijke echtscheiding van een ervend paar dat deel van het vermogen niet opgesplitst hoeft te worden.
Misschien een idee voor bij het aankleven: maar zo gauw je hulpbehoevend wordt kappen we er mee!

Ik heb geen raad, maar de vragen horen wel bij dit tijdsgewricht, zou ik zeggen. En ik hoor al een liedje in mijn hoofd uit het vaderlandse variété, door een bij deze tijd passende Johnny Hoes gezongen, het publiek in polonaise over het podium gaand:

tweede van rechts: Johnny Hoes

Ach was ik maar allenig thuis gebleven
dan had ik nu niet zo’n gedoe gehad …

al gaat de leugen nog zo snel …

Nou, ’t heeft even geduurd, maar de waarheid is toch achterhaald.
Arme Nathalie van Berkel - en dan ook nog donker gekleurd.

En ik moet aan Hans Wijers denken.
Smetjes op het blazoen van D66 heet het.
Ook Jetten mag wel wat as op zijn hoofd strooien.

Ik moet ook aan Charles Schwietert denken. Staatssecretaris van Defensie zou die worden.
Niet vanwege diens soortgelijke leugen.
Maar hij wàs journalist en als journalist had die zichzelf al opgeblazen – wat journalisten gewoon zijn te doen.

Volgens de Telegraaf had Van Berkel zich tegenover de Algemene Bestuursdienst, de talentenpool voor topambtenaren, al “misleidend” gedragen.
Maar, die zouden haar toch niet als topvrouw bij UWV gezet hebben als ze in vorige functies geen bewijs van haar kunnen had geleverd.

En ik vraag mij nu af: wie checkt de journalisten eigenlijk die zichzelf het publieke geweten hebben toegeëigend.

Lang geleden, toen ik nog in Amsterdam woonde, had ik een buurman die journalist was bij de NRC. De internetkrant kwam toen nog niet in de buurt van wat nu de digitale krant heet. Die man haalde iedere zaterdagmiddag de NRC, zijn NRC, vers van de pers, uit de bus en opende de krant direct op de pagina waar zijn bijdrage van die dag stond – natuurlijk met geen andere reden dan om te kijken of ze bij de zetterij wel goed bezig waren geweest. Zaterdags ritueel op de stoep voor zijn deur.
Zo gewichtig voelen ze zich.

wekelijks programma (laatste seizoen)

En ik herinner mij het programma DE LEUGEN REGEERT van de VARA. Over hoe het imago – en vaak ook het karakter! – van belangrijke mensen, en ook wel minder belangrijke leden van de samenleving, misvormd werd door het geschreven woord.
Negen seizoenen lang wekelijks geen gebrek aan stof tot nadenken.

Dus, misschien dat de dames en heren van de redactieburelen, die van de hoofdredactie voorop – ik denk nu niet alleen aan NRC (Plasterk en Wijers) en Volkskrant (Van Berkel) - zich eens af kunnen vragen: zouden we bij het nemen van de maat, en het daaropvolgende wassen van de oortjes misschien niet een beetje bescheidenheid aan de dag moeten leggen.

vrij en toch niet blij

De vrijheidsbijdrage, wat is dat voor een ding?

Ik moet aan het kwartje van Kok denken. Het was bedoeld als tijdelijk.
Of aan de eigen bijdrage. Die is in zekere zin ook tijdelijk, die betaal je alleen als je gebruik maakt van een specifieke dienstverlening waarvoor een eigen bijdrage is vastgesteld.

Bijdrage riekt toch wel naar tijdelijk: jij doet ook iets in de pot.
Maar deze bijdrage is niet als tijdelijk bedoeld. Daarnaast, we weten precies waarvoor deze heffing wel bedoeld is: defensie. Om ons te verdedigen tegen bedreiging van die vrijheid.
En, de vraag klinkt al niet meer retorisch: kan ik die bijdrage ook niet betalen?

Ooit hadden we een ministerie van Oorlog. Ik herinner mij Kees Staf nog, van de CHU.
Dat besloten we ministerie van Defensie te noemen: wij voeren geen oorlog - dat doen we anderen niet aan - wij verdedigen ons als dat moet.
[We schrikken ook wel af maar om nou een minister van Afschrikking te hebben … da’s ook zo wat.]

Hoe dan ook: tegen vreemde overheersing.
Ontworsteld aan de slavernij komt als vanzelf bovendrijven: ontworsteld aan de slavernij willen wij nooit meer dwingelandij.

Misschien een idee: Ministerie van Antislavernij.
Twee vliegen in één klap: zo krijgen onze excuses aan Indonesia en Suriname c.s. ook wat vlees op het bot, want dat zullen we anderen nooit meer aandoen.

Dat izzum: de antislavernijbijdrage.







<
<