Wednesday, November 4, 2026

niet kunnen schrijven

Zojuist de vuistdikke pil Inkt, bloed & liefde over het leven van de dichter Leo Vroman dichtgeslagen, nadat ik ook de bladzijde over de laatste dag van hem had gelezen. Die laatste bladzijden van biografieën zijn voor mij zonder uitzondering ontroerend, ongeacht het lijdend voorwerp.
Ik zou nu iets moeten zeggen over de biografie, én over de biograaf, Atte Jongsma, die zo’n indrukwekkende prestatie heeft geleverd.
Maar ik weet niks te schrijven, over de man wiens leven het was om gedurig met een pen in de hand over papier te krassen. En opeens vroeg ik me af: zou Vroman, met zijn indrukwekkende productie van poëzie (bovenal) en proza, ooit een writer's block hebben gehad.
Ik ben dat niet tegengekomen in zijn levensbeschrijving, en AI zegt ook: nee! Maar hij was wel bang dat die hersenpan van hem niet meer zo zou functioneren dat ie pen en papier zou kunnen pakken en dan wat schrijven – en die angsten vertrouwde hij dan weer aan het papier toe.

Ik ken een Amerikaan die hem daarin voorging. Zorgen om een writers block, dat ook als bedreiging zag, en daar uit voorzorg een remedie voor schreef. Thomas Lynch, dichter en essayist: neem wat voorwerpen, lees een stukje in de krant, kijk uit je raam ... en dicht een vers. Hij gaf een voorbeeld. Ik zet ze hier tegenover elkaar want ze stonden ook tegenover elkaar.
Lynch was ook doodgraver en Vroman zou je een levensgraver kunnen noemen: hij sneed konijntjes open, deed wat in hun binnenste en naaide ze dan weer dicht om te kijken wat het lijf van dat konijn ging doen. Lynch sneed kleine openingetjes in dooie mensen om ze, al balsemend, in goede staat te houden voor hen die nog een laatste blik wilden werpen.

Ze beleven / beleefden hun onrust héél verschillend.

Eerst Leo Vroman: EEN KLEIN DRAADJE

Met dat hoofd gebeurt nog eens wat.
Het gelaat ligt me al te plat
op de vette hersenkast.
Er gebeurt vast wat.

O, als ooit dit peinskistje splijt
als een vrij eetbare brei
verschijnt dan dit brein van mij
en bevlekt met gedachten de grond
maar de dood verzegelt mijn mond,
en minder dood dan wel veilig
sterft het schijnheilig.

Door de dood word ik graag overmand.
Ik vrees meer mijn gezond verstand.

Ik vrees dat leger van spinnen -
- de zenuwcellen daarbinnen.

Dat vreselijk web vol webben
kan ik eigenlijk niet goed hebben.

Wat zou er b.v. gebeuren
als twee draadjes zouden scheuren
en contact maken met elkaar
onzichtbaar, diep onder mijn haar,
terwijl ik uitwendig zo
maar in een winkel bezig ben
groenten en vlees te ko-
pen...

Er knetteren geen vlammen en vonken.
Iemand zegt: is hij dronken?

Opeens zit ik voor ons huis op de stoep
met zes duizend blikken soep.

En zegt mijn tedere vrouw:
lieverd, wat doe je nou?
Dan zeg ik: nu gaan we eten,
o nee, ik ben de soep vergeten.

Gebeurt het onder het dichten,
wie purp publiek dan inlichten
dat dit geen genialiteit
maar een purpje los is, of kwijt?

Een draadje dat stroom opslurpt
van murp gedachtengurpt.

En kurpsluiting leidt tot brurp -
Brarp! Hurp! Hurp!


En nu Thomas Lynch: A NOTE ON THE RAPTURE TO HIS TRUE LOVE.

A blue bowl on the table in the dining room
fills with sunlight. From a sunlit room
I watch my neighbor's sugar maple turn
to shades of gold. It's late September. Soon...
Soon as I'm able I intend to turn
to gold myself. Somewhere I've read that soon
they'll have a formula for prime numbers
and once they do, the world's supposed to end
the way my neighbor always said it would –
in fire. I'll bet we'll all be given numbers
divisible by One and by themselves
and told to stand in line the way you would
for prime cuts at the butcher's. In the end,
maybe it's every man for himself.
Maybe it's someone hollering All Hands on
Deck! Abandon Ship! Women and Children First.
Anyway, I'd like to get my hands on
you. I'd like to kiss your eyelids and make love
as if it were our last time, or the first,
or else the one and only form of love
divisible by which I yet remain myself.
Mary, folks are disappearing one by one.
They turn to gold and vanish like the leaves
of sugar maples. But we can save ourselves.
We'll pick our own salvations, one by one,
from a blue bowl full of sunlight until none is left.


Thursday, October 29, 2026

leugentje om bestwil

Norman Finkelstein, het geweten van het Westen waar het de Palestijnen betreft, en de behandeling die dat volk vanwege de westerse beschaving heeft moeten ondergaan in de laatste honderd jaar, heeft een nieuw boek uitgebracht, onder de titel GAZA’s GRAVEDIGGERS. De chroniqueur van het onrecht in het Midden-Oosten dus.

Je zou Finkelstein de Don Quixote van het Midden-Oosten kunnen noemen, ook wel de Don Quixote van de joods-christelijke worteltjes.
In een inleiding tot dit boek (op zijn site) zegt Finkelstein dat hij de waarheid wil dienen. Los van het adagium dat in een terroristisch conflict de waarheid als eerste sneuvelt – zowel de Zionisten als de Arabieren pleegden reeds als terrorisme geduide daden tegenover de andere kant in de dertiger jaren van de vorige eeuw, dus er is daar wat afgelogen de laatste honderd jaar – is dat een schone zaak die nooit genoeg aangemoedigd kan worden.
Finkelstein wilde het Recht met een hoofdletter dienen en wist waar dat vandaan kwam - zijn familie is slachtoffer geworden van die Erlösung. Maar hij weet niet goed hoe hij zijn fascinatie voor de Waarheid moet plaatsen.

Hij haalt er drie denkers bij:
- Antonio Gramsci, die zegt To tell the truth is revolutionary
- Rosa Luxemburg die zegt Nothing is more destructive for revolution than illusions, and nothing benefits it more than the clear and open truth
- Vladimir Lenin, die zegt We must speak the truth: therein lies our strength
’t Is misschien niet zo handig om in dit verband drie personen waaraan het begrip “communistisch” kleeft te citeren ... soit.

Per slot, ook Leo Tolstoy komt aan het woord: There is no greatness without simplicity, goodness, and truth.
Maar daar gaan we het nu niet over hebben – kopen dat boek, zou ik zeggen.

- + - + - + - + -

De New York Times wil een nette krant zijn, zeker in Trumpian times. Ze vindt dat, politiek gesproken, iedere kant van het verhaal gehoord moet kunnen worden. Ze heeft daartoe zelfs een paar rechtse rakkers aan boord als columnist, tot verdriet van veel lezers.
Maar in één ding is ze heel duidelijk: Trump is een draak van een kerel, sociaal, zakelijk en politiek, met abjecte ideeën en hij zou geen President moeten zijn ... en ook niet meer moeten kunnen worden! (Niet voor niets heeft Trump de krant aangeklaagd en journalisten gedagvaard, allemaal veel geschreeuw en weinig wol ... maar toch.)

Ook de NYT probeert de brede weg van de waarheid te bewandelen. Jaja, breed, geen smal pad, in tegenstelling tot de naïeve woorden van ene Jezus, velen zeggen dat ze die Highway berijden. De weg voert langs een ravijn, daar kun je zomaar ingeduwd worden door een andere waarheidsvinder en ligt under de snakeline – om vriend Pierce maar weer eens aan te halen. De anti-antisematisme-ouderlingen houden je in de gaten (Finkelstein zelf is daar slachtoffer van geworden) ... kortom, overwoekerd door polemisch onkruid.
Maar, NYT slaat zich daar dapper doorheen. En zo heeft ze weer pluimpje van Trump verdiend.

In Alaska hebben de Democraten iets heel smerigs gedaan, altijd lui waar je mee op moet passen. Ze hebben een “onafhankelijke” op een verkiezingslijst gezet, wiens naam die van de Republikeinse kandidaat echoot, om zodoende de kiezer in verwarring te brengen en te zorgen dat de stemmen van de Republikeinen over twee lijsten verdeeld worden.
Die vermaledijde Democraten toch, altijd weer bedenken ze smerige trucs om aan de macht te blijven.

Wel, zoals gezegd, NYT is een nette krant. Dus hebben ze er een journalist opgezet, als was er mogelijk sprake van een nieuw Watergate ... en jawel, ze ontdekten dat de Democraten deze “grap” hadden uitgehaald.

Nou wil je dat Trump geen President meer wordt, niet omdat dat slecht is voor de Democraten, maar omdat daarmee toch een stukje onrecht in de wereld opgeruimd kan worden.
Nu hoef je die kennis niet te delen met de buitenwacht, laat staan met de Republikeinen. Laat ze dat zelf maar uitzoeken.
Maar nee hoor, die brave NYT heeft het van de daken geschreeuwd: je hebt gelijk Trump, dat is een smerige streek van de Democraten. Mag je dit nu donquichotterie noemen?
Ik doe het gewoon.

En verder ben ik inmiddels een halve Italiaan geworden die de waarheid nog steeds belangrijk vindt, en die Luxemburg en Gramsci hoog heeft zitten, maar die het voor zich houden van sommige waarheidjes best wel kan waarderen. Ik kan er de charme wel van inzien.



Saturday, October 24, 2026

de Palestijnenjacht

Een plaatje: De Volkskrant geeft als onderschrift mee / neemt als onderschrift over: Israëlische soldaten bij de lichamen van twee Palestijnse mannen na de schietpartij bij het checkpoint in Hebron.

En de kop boven het erbij horende artikel: ISRAËLISCHE REGERING KONDIGT ‘LOCKDOWN’ VAN WESTELIJKE JORDAANOEVER AAN NA AANVAL OP ISRAËLISCHE MILITAIREN.

Er is een heleboel voor het gemoed om op te springen, bij deze foto, om boos te worden, of hoe verdrietig het allemaal is. Hoe schrijnend, en schurend ook.

Maar één ding is heel erg duidelijk: dit zijn geen (zeven) Israëlische soldaten bij de lijken van twee Palestijnen. Oh, ’t zijn ongetwijfeld twee Palestijnse mannen die daar liggen, as dead as a doornail. Maar dit zijn niet allemaal Israëlische soldaten. Iemand kan veel doen in het Israëlische leger – nou ja, ’t zijn allemaal automatismen die erin geheid worden – maar één ding kan een IDF'er zich niet veroorloven: in vrijetijdsoutfit opkomen. Los van disciplinaire straffen: hij zal het wel uit zijn hoofd laten in zulke omstandigheden.

Die man rechts is een kolonist. En dat is wat deze foto bovenal zo schrijnend maakt, maar ook een waardevol getuigenis: dit zegt precies hoe de verhoudingen liggen.
De aanwezigheid van de man zegt precies wat daar op de West Bank gebeurt: die Israëlische burger heeft op de Westelijke Jordaanoever niks te zoeken.
Dit is doodslag provoceren om te kunnen moorden.

Netanyahu heeft de kop voorzien voor het artikel: lockdown. Een complete lockdown! Let wel, niet voor de kolonisten, nee, een complete lockdown voor de Palestijnen aldaar.
En de Westelijke Jordaanoever kan zich op gaan maken voor de Gaza-therapie.







Monday, October 19, 2026

crowdfunding

Een berichtje op teletekst:
De VN wordt vanwege financieringsproblemen gedwongen de maandelijkse voedselhulp aan een half miljoen Palestijnen in Gaza stop te zetten.
Financieringsproblemen!
Eén derde van de hulp wordt afgebroken omdat er geen geld is. Die hulp is al veel te weinig — een schijntje van de noodzakelijke hulp — en de verlening wordt ook nog gedwarsboomd door Israëlische erupties van onwil en sabotage.

De VN, dat is een heleboel landen, waaronder niet weinig rijke landen. Crowdfunding is tegenwoordig een beproefd middel, zeker in de 'eenlingenwereld' die we steeds meer worden. Moeten we nu echt geloven dat António Guterres niet langs die rijke landen kan gaan om zijn hand op te houden?

Frankrijk? Duitsland en Engeland? Kom op, jongens.
Nederland zal toch wel mee willen doen?

Italië heeft recht op 184 miljard euro vanuit het Corona-herstelfonds. Daarvan heeft ze inmiddels 166 miljard ontvangen, terwijl 194 miljard is toegezegd. Het laatste cijfer van het bestede geld is 113 miljard. De einddatum van het fonds is oudjaar 2026. Al dat geld besteden gaat ze niet redden, maar ze mag 23 miljard meenemen naar 2027. Dus van die 194 minus 113 minus 23 euro (minus wat Italië nog uitgeeft tot het einde van het jaar) zal er toch wel gauw zo’n 35 miljard in die pot blijven zitten.

Noorwegen? Zweden?

En dat is allemaal bij elkaar nog geen crowd — niet de crowd die in die grote vergadering moet aanhoren wat Trump allemaal zit te bazelen over hoe mooi hij de wereld aan het maken is.
Kom op, ambassadeurs. Steek de koppen bij elkaar en laat Guterres jullie goede wil zien. Okay, er zullen ook veel landen niet meedoen, maar Israël is toch in hoog tempo vrienden aan het verliezen. Dat moeten jullie toch voor elkaar weten te boksen, dat dat derde deel weer beschikbaar komt?

Als dat onmogelijk is — en dat kán alleen onmogelijk gemaakt worden — als, als... Dan zou ik toch wel eens willen horen wie daar op de rem zit te trappen om dat onmogelijk te maken. Nou ja, ik weet ook wel van de moeilijkheden bij het Internationaal Strafhof.

Maar hebben we dan helemaal geen vent met ballen meer in het veld van presidenten en premiers?
Carney!
Carney ... waar is Carney?






Saturday, October 17, 2026

lachen

(Lachen is een fatsoenlijk woord. Dat jullie dat even noteren.)

Ik doe tegenwoordig mee aan de spelletjesmanie van de internetkranten, het spelletje dat Het Woord heet, een soort Mastermind met letters. Ik speel bij Volkskrant, NRC en AD. Het lijkt dat er één aanleverancier is van het spel, want het oogt allemaal hetzelfde, met dien verstande dat NRC er iets frivools van heeft laten maken.

Mastermind dus, je tikt een woord in van 6 letters (er is ook een 5-letter versie) om het woord te raden. En met groen/geel/zwart wordt aangegeven: letter op zijn plek in het gezochte woord, letter in het woord maar niet op z’n plek, letter komt niet voor.

Wel, ik was bezig met die van de NRC, en vond een goede vraag het woord “beffen” (soms zoek ik niet-gebruikte letters).
Deze kleur kreeg ik terug, let wel: met die tekst er boven: BEFFEN staat niet in onze lijst
Ik denk: dat is toch een goed woord. Maar, je weet maar nooit dus ik die vraag gesteld aan Google: is “beffen” in het woordenboek opgenomen.
Dit was het antwoord:
Ja, het woord 'beffen' is officieel in het woordenboek opgenomen. Het staat al sinds 1984 in de Dikke Van Dale en is daarnaast ook te vinden in het Algemeen Nederlands Woordenboek (ANW).
Het woord werd niet geaccepteerd. Ik heb dat bij alle drie de kranten geprobeerd.

Ik heb nog zo’n woord geprobeerd:
Wel, het mag wel, maar alles ging op zwart. Volgens mij hebben ze stante pede een ander woord als te raden gekozen, want het woord NEUKEN mocht kennelijk geen gele of groene letters opleveren.

Hahaha, een spelletjesbedenker van hoog-zedelijke allure. Kom daar nog maar eens om in deze tijd.





Thursday, October 15, 2026

de lange armen van hen die het rechte pad sponsoren

De boeken van de Ierse schrijfster Sally Rooney zijn in het Verenigd Koninkrijk niet meer te koop.
En waarom is dat nou weer? Wel, ze heeft haar steun uitgesproken voor een pro-Palestijnse beweging in Engeland.

Sally Rooney is geen klein schrijfstertje.
En ze bevindt zich in goed gezelschap. James Joyce is ook lange tijd in de ban geweest vanwege zijn boek Ulysses – voor de duur van 14 jaar.
Ook in de Verenigde Staten, voor de duur van 11 jaar.
Maar dat had niks met op te ruimen volkeren te maken.

En een mens vraagt zich af – deze mens tenminste: wiens lange arm zou hier nu toch weer achter zitten.
Oy vey ... oy vey ... Maar waarom moet ik nu plotseling denken aan Jeremy Corbyn?














Friday, October 9, 2026

civilization

Amerika (USA) werd ooit genoemd: the greatest democracy. Greatest kun je interpreteren als principal and real. En greatest moet je toch ook kunnen lezen als civilized.
AI heeft er zo zijn “gedachten” over. Het heet:
The phrase 'greatest democracy' combines historical framing with political values, though its real-world application is a subject of ongoing debate.
Dat is uiteraard een uitmuntende observatie. Iedereen zal dat zo langzamerhand ook denken. Bijna de helft van Amerika doet dat: de democratische kiezer.
Maar wij – de wereld – zijn toch nog niet zo democratisch bewust dat we vinden dat dat ook gezegd moet kunnen worden.

Ik ben niet zo AI-minded, maar ik zou zeggen: moedig van AI.

Zullen we nu met zijn allen eindelijk zeggen: flauwekul, de kleren van de keizer. Wordt het nu niet hoog tijd dat ...
Nu, nu dus is het, wat mij betreft onverdraaglijke, moment gekomen dat iedereen de schellen van de ogen moeten vallen. Nu dus, op het moment dat de Amerikaanse bende die zich regering noemt, heeft aangekondigd dat ze een executie van een veroordeelde tot het vuurpeloton door middel van livestream gaat uitzenden. Nou ja, moedig, en soortgelijke traits, moeten misschien toch maar niet verbonden worden met AI. Het laat in ieder geval niets in haar reactie zien wat ruikt naar inzicht in wat civilized precies inhoudt. Anders zou AI het vast ook gesignaleerd hebben als the lowest of low in civilization.

Alleen de President en de Minister van Oorlog, uitsluitend die bende die zich regering noemt, denken jullie?
Minstens half Amerika applaudisseert. Wacht maar tot de kijkcijfers bekend worden.