oorlogje spelen

Oorlog voeren zit niet in onze genen.
Honderdduizenden jaren lang, tijdens het overgrote gedeelte van de evolutie van de moderne mens, was er voor mensen geen dwang en was er ook praktisch geen oorlog. Hoe kan oorlog dan genetisch gedetermineerd zijn?
Zegt één van de auteurs van het boek Waarom we vrede willen maar oorlog voeren (zojuist verschenen) in NRC van vandaag.

Drie auteurs.
Drie wetenschappers: een historicus, een archeoloog en een primatoloog.
Hilarisch.

Honderdduizenden jaren.
Het is waar, de evolutie is al lang bezig, heel lang.
Maar de mens? Die is er nu zo’n kleine driehonderdduizend jaar.
En de moderne mens? Ik weet niet waar deze mensen de grens leggen … laten we zeggen een kleine drieduizend jaar.
En dan hebben we het nog niet over de verlichte mens, dat, jawel, als eigen volk opstaat tegen het onverlichte volk.

Dus, kan oorlog wel of niet in onze genen zitten?
Dat weet ik ook niet.

Nou ja, dit is van mijn kant toch ook een beetje oorlogje spelen, hoe onschuldig ook: merkwaardige, hoogst merkwaardige uitspraken signaleren van mensen die beter zouden moeten weten.
En dat zit wel in mijn genen, geloof ik.

Wat mij veel interessanter lijkt is de vraag: wanneer zijn we eigenlijk collectief gaan doodslaan? Kaïn en Abel worden genoemd. Wanneer zou (een andere) Kaïn tegen zijn broers en zusters gezegd hebben: vinden jullie die Abel ook zo'n etter. Wat zullen we met hem doen? En wanneer die dan een kopje kleiner is gemaakt, komt een deel van de familie bij elkaar en zegt: dat was niet netjes van Kaïn en zijn bende, en ineens liggen de lijken van de Kaïnclan verspreid over het erfgoed van Adam en Eva.

In het bijbelse tijdsframe zal het begonnen zijn in de tijden van Jacob, van wie elf zonen zich keerden tegen de twaalfde zoon, en eerst overwogen of ze de dromer zouden doden - maar ze verkopen hem uiteindelijk als slaaf aan Egyptische handelaren.
De “geschiedschrijving” wil dat, wat later de stammen Israëls zullen heten – zeg maar: het nazaad van Jakob - zich bij ome Jozef in Egypte melden. Volk dat we nu nareizigers noemen. Een paar geslachten verder is het dan zover: de Egyptenaren hebben genoeg van de indringers uit Kanaän en eigen volk staat op tegen niet eigen volk.

ruimen

Een bericht in de LATimes (Los Angeles).

Er is in het westen van Amerika een uil het landschap binnengedrongen, the barred Owl, zo genoemd omdat er bruine strepen horizontaal – borst - en verticaal – buik - over zijn voorkant gaan, zeg maar: een uil achter tralies – en die is dominant geworden. Zo dominant dat een andere uilensoort extinct dreigt te worden.
Derhalve is er een plan gemaakt om 450,000 van deze beesten af te schieten. In California, Oregon en Washington. Daarvoor is budget nodig - boswachtersuren/kogels/opruimen en vooronderzoek/wetenschappelijke begeleiding/evaluatie, dat soort dingen - en daarvoor is dus wetgeving gemaakt: federaal budget 163 miljoen.
Het plan wordt getrokken door U.S. Fish and Wildlife Service.

female barred owl

Daar is tegen geprotesteerd. Uit “onverdachte” hoek: het argument dat de regering Trump beloofd heeft geen federaal geld meer ter beschikking te stellen aan leuke plannetjes van natuurhoeders en ander soort ongeregeld. Maar ook het immer aanwezige geluid van milieu- en natuurfanaten. Er is zelfs sprake van een heuse coalitie, zeg maar: the coalition of the unwilling.
Bipartisan protest, dus.

Beide politieke partijen hebben zich er achter geschaard: 19 Republikeinen en 18 Democraten, allen wetgevers, hebben een brief geschreven. Naar Washington. Jaja, zelfs de grote baas is ingeschakeld: If a resolution is introduced, passed and signed by President Trump, the plan will be over.

Now lawmakers could kill the plan is de verzuchting binnen het projectteam.
Tom Wheeler, executive director van het Environmental Protection Information Center, supporter van het plan, noemde de Congressional Review Act die daarvan het gevolg zou kunnen zijn very scary. Wheeler: It’s an intrusion by Congress into areas where we’re relying on high agency expertise and scientific understanding. Ofwel, emotioneel tegenover rationeel.
Hoe het afloopt moet nog blijken, maar het gevoel dat het hele plan zal worden afgeschoten is overheersend.

Waar doet me dit aan denken?
Hoe deze discussie nu te zien in het licht van een andere ruiming: the non-barred-migrants?
I would call this an invasion, and I would call these non-native species. Dixit Wheeler ... over de uilen, wel te verstaan!
En daar hebben we het geboorterecht.

Wel, dat zijn toch de woorden die Trump en zijn migrantenjager, border czar Tom Homan gebruiken, als ze het hebben over het “gespuis” dat opgeruimd moet worden in de USA.

Ik heb die Wheeler even gegoogled. Hij speelt wel eens een potje ping-pong met zijn vrouw … als ie tenminste niet vreselijk bezig is met defending old-growth and endangered species [or] when he’s not nerding out over the Endangered Species Act (his all-time favorite law). Zo’n man dus.

ICE chasing undocumented immigrants

De LATimes ziet de analogie met het ruimen van the unbarred onducumented niet, althans maakt daar geen woorden aan vuil.

grafschennis

In Londen hebben twee vrouwen, van de activistische groep Just Stop Oil, het grafmonument van Charles Darwin in de Westminster Abbey bezoedeld. Ze deden dat uit protest tegen wat zij zien als een slappe houding van gezagsdragers en verantwoordelijken tegenover de dreigende klimaatcrisis.
Da’s nog eens wat anders dan een blik soep over een schilderij gooien of een snelweg bezetten.

Maar waarom het graf van Darwin?
De dames: We’ve done this because there’s no hope for the world, really. We’ve done it on Darwin’s grave specifically because he would be turning in that grave because of the sixth mass extinction taking place now.

Wel, dat er geen hoop is voor de wereld – de planeet Aarde zullen ze bedoelen, denk ik – is een opvatting die al vaker is verkondigd maar nog nooit bewaarheid is geworden. Ik ga er vanuit dat het deze keer ook wel mee zal vallen met de gevaren die ons bespringen, want, zoals de dichter ons leert …

De mens lijdt nog het meest
het lijden dat hij vreest
…
Het lijden is vaak minder zwaar
dan de angst voor ’t naderend gevaar …

Maar Darwin, turning in that grave?
Asjeblief zeg. Dat moet een schromelijke overdrijving zijn die oratorisch wel leuk klinkt, maar niet waar gemaakt kan worden. Darwin was een wetenschapper die geen moralistische bedenkingen had bij de struggle for life.
Hier een passage waarin hij heel nuchter de voedselketen en de ontwikkeling van een habitat beschrijft:

[...] Hence I have very little doubt, that if the whole genus of humble-bees became extinct or very rare in England, the heartsease and red clover would become very rare, or wholly disappear.
The number of humble-bees in any district depends in a great degree on the number of field mice, which destroy their combs and nests. […] Now the number of mice is largely dependent, as every one knows, on the number of cats; and Mr. Newman [de theoloog John Henry Newman?] says, “Near villages and small towns I have found the nests of humble-bees more numerous than elsewhere, which I attribute to the number of cats that destroy the mice.” Hence it is quite credible that the presence of a feline animal in large numbers in a district might determine, through the intervention first of mice and then of bees, the frequency of certain flowers in the district!

Darwin heeft wakker gelegen van Genesis en van zijn verhouding tot de kerk, en dientengevolge van zijn verhouding tot zijn vrouw.
Darwin heeft geen moment moreel wakker gelegen van de functie van natural selection en de slachtingen die dat met zich mee kon brengen. Hij heeft daar geen enkele morele hinder van laten zien of willen signaleren.

nogmaals: another abolitionist movement

Mijn vorige post ging over enkele atheïstische voormannen, waaronder Richard Dawkins, de vlagdragende protagonist van het atheïsme. Ze waren nogal gepikeerd over de weigering van een commentaar van één van hen (Coyne) op een tekst die onder de vlag van deze atheïstische beweging, de Freedom For Religion Foundation, de LGBTQ+ wokeness propageerde. Weigering … het was eerst geplaatst, maar onder druk van boze en “verdrietige” LGBTQ’ers weer van hun website verwijderd. Ofwel, het had er alle schijn van dat LGBTQ de macht had overgenomen en de nieuwe doelstelling was geworden. Dat maakte de maat vol voor de heren.

Je zou je af kunnen vragen: hebben deze intellectuele zwaargewichten wel goed nagedacht, hadden ze überhaupt wel in die honorary board moeten gaan zitten. Want, wat vermelden deze lieden aan het begin van hun introductie, hun preambule zeg maar?

The history of Western civilization shows us that most social and moral progress has been brought about by persons free from religion.

Waarbij, onder meer, als voorbeeld wordt genoemd the first to call for an end to slavery.
Wel, daar hadden deze heren, die de waarheid zo hoog in het vaandel hebben, wel hun bedenkingen bij mogen hebben. Bij mij gingen in ieder geval wat bellen rinkelen. De kerk heeft, als organisatie, wellicht veel kwaad gedaan, maar onder de gelovigen had je toch heel wat mensen die Jezus en zijn opvattingen zeer serieus namen, en daarmee de wereld een endje vooruit hielpen.

Ik heb het even gecheckt voor de afschaffing van de slavernij.
In Frankrijk is het begonnen met Bathilda, vrouw van Clovis II, die weliswaar alleen maar het welzijn van Christenslaven op het oog had (volgens wiki dan) maar toch. Zij wordt vereerd in de Katholieke kerk en is heilig verklaard.
In Engeland had James Oglethorpe een belangrijk aandeel in het ontwikkelen en verspreiden van het abolitionistische gedachtengoed. Deze man is door zijn ouders ter doop in de kerk gebracht.
In de Verenigde Staten was het Benjamin Franklin, een man die door zijn ouders voorgehouden werd een loopbaan in de dienst van God te volgen.

En dan heb ik het nog niet over de gedachte dat kunst ons verheft en dat je de kerk toch wel als initiator, opdrachtgever en schatkamer van de prachtigste verbeeldingen van de werkelijkheid mag zien. Kortom, een flauwekul preambule.

Voor Dawkins had deze ontwikkeling nog een vervelend staartje. Hij was nu doelwit geworden van de LGBTQ community – zijn opstappen had hem in het anti LGBTQ-kamp gebracht - terwijl verder conservatieve wereldse, maar ook Christelijke groeperingen vonden dat hij LGBTQ propageerde. Sterker, door zijn atheistische kruistocht had hij de mens een warm plekje voor God in het lijf ontnomen, maar aldus meegewerkt aan het ontwikkelen van een LGBTQ-spot in dat door God verlaten warme plekje.
De logica hiervan ontging Dawkins – mij ook, moet ik zeggen – en hij schreef een apologie en publiceerde die ook (in THE SPECTATOR), waarin hij nogmaals afrekende met de oorsprong van het geloof en het denken in Joods Christelijke worteltjes, en soortgelijke termen – de hem aangewreven Great Christian Revival bijvoorbeeld.

Het werd een categorische afwijzing van the myth of the God-shaped hole. Dat is de mythe dat God zichzelf een plaats heeft geschapen ergens in het binnenste van een mens, het hart of de hersenpan. En dat je als rechtmatige bezitter van die plaats God daarin kunt toelaten, maar dat God ook uit eigen initiatief die plaats kan bezetten. Niets of niemand anders mag die plaats bezetten!
Coyne, zijn medestrijder versterkte dat, als een soort roeptoeter, door de tekst daarvan over te nemen op zijn blog WHY EVOLUTION IS TRUE.

Dawkins moet dat als het zoveelste bewijs van onverstand van gelovigen zien. Voor Coyne moet het welhaast heiligschennis van de Evoltietheorie (jaja, met kapitaal) zijn: iets wat je materieel niet kunt aanwijzen, ook niet middels de paleontologie als artefact uit een ver verleden.
Ik sta wat dat betreft diametraal tegenover deze “opvatting” van beide mannen.

Laten we voorop stellen: God bestaat. God bestaat zoals er metafysisch denken bestaat, beoefend door grotere geesten dan ik. Zoals de Idee van Plato geaccepteerd wordt. En hij zit inderdaad in de harten en hoofden van mensen, en is zichtbaar aanwezig: materieel in architectuur en in kunst, immaterieel in de mores van alle dag.

Persoonlijk zou ik zeggen: hij zit in het hoofd, in de hersenpan. Opgeborgen in wat ook wel het reptielenbrein genoemd wordt, daar waar onze meest primitieve instincten hun oorsprong vinden. Zal zich wel bovenin de hersenstam bevinden.
Lang geleden – qua tijdstip dichter bij de eerste homo sapiens dan bij de moderne mens – heeft de mens zijn existentiële angsten gekend, voortkomend uit leed: ongelukken, rampen. Onbegrepen knallen voor je hersens van de werkelijkheid. Ik denk dat het heel lang geduurd heeft voordat hij geleerd heeft daarmee te leven.
Maar, die bange, onzekere mens moet ook gekend hebben dat wat wij nu zegeningen noemen. Ook onbegrepen. En ook daarmee heeft hij geleerd om te gaan, geleerd die vreugdevol te accepteren. En zo hebben angst en hoop zich ontwikkeld. En die angst betrof het boze, en die hoop betrof het goede.
Zo verklaar ik het ontstaan van de godenwereld. Vol met boze en met goede Goden, zoals bij de Grieken. Of, monotheïstisch, één Almachtige, en één Satan, die de kont tegen de krib gegooid heeft, zoals onder het Christendom.
En in het westen heeft dat niet geleid tot een Great Christian Revival – iets dat dan steeds opnieuw plaats zou moeten vinden – maar tot een redelijk logisch in elkaar stekende moraal, die niet altijd consequent wordt toegepast (het moet gezegd worden) gebaseerd op aanwijzingen van Mozes en Paulus – nee, niet Jezus! – om maar de meest prominente regelgevers te noemen.

Dat is geworden wat ik een printplaat noem. Geen shaped hole, maar een stukje functioneel weefsel. Zoals een laptop niet wordt afgeleverd zonder een graphic card zo is homo sapiens niet een compleet mens zonder die printkaart. Ouderwetse benaming, nu zouden ze het een integrated chip noemen. Maar ik benoem het ouderwets, zoals een printkaart bij de oercomputer hoort: veel dieper in de tijd dan sinds mensenheugenis is het ingebed in onze instincten.
Dawkins sluit zijn apologie af met: If I am to profess a faith here, it is a faith in human intelligence strong enough to doubt the existence of a God-shaped hole. Ik ben het niet alleen niet met hem eens, ik vind het zelfs naïef om dat te denken.

Coyne, Dawkins en ook Pinker. Vaandeldragers van het atheïsme. Zouden ze ook protagonisten zijn van de gedachte dat het beetje goeds wat deze wereld in menselijk opzicht geboden heeft en nog te bieden heeft uitsluitend en alleen kan gebeuren omdat er mensen rondlopen die God als een wolf in schaapskleren herkennen?

Deus homini lupus est?
Maar de Fransen zingen: Des ténèbres a jailli la lumière

waarom het oorlog is ...

In Amerika heb je de FFRF, de Freedom For Religion Foundation. Die dient twee doelen:
- zorgen dat religie iets van de privé-omgeving wordt … en blijft!
- zorgen dat God, welke God dan ook, geen vinger in de pap krijgt bij het handelen van de boven ons gestelde overheid

Het is een vereniging die netjes georganiseerd is, met bestuur en informatieve website en zo … die dingen. En ze hebben ook een honorary board waarin een paar zwaargewichten hebben plaats genomen – onder wie Richard Dawkins, evolutionist en science communicator, Steve Pinker, cognitief psycholoog en Jerry Coyne, bioloog, speciaal op het gebied van ecologie en evolutie.
En in die gelukkige cohabitatie is iets mis gegaan.

Een dame, Kat Grant, met een opleiding aan een law school, gespecialiseerd in Civil Liberties en LGBTQ+ rights – en voorstander van de harmonisatie van de persoonlijke voornaamwoorden - heeft een essay geschreven om voor genoemde website de vraag te beantwoorden: what is a woman.
Daar is ze niet uitgekomen. Het is hier nu even niet belangrijk wat ze allemaal opgeschreven heeft, maar haar slotconclusie was een daverende apotheose: A woman is whoever she says she is.

Was dit een belangrijke vraag?
Ik denk van niet. Ik denk dat het een luxe vraag is, een divertimento, om de oorlog in Ukraine, zo ver van het bed, even te laten voor wat ie is - én om daar in Amerika maar even helemaal niets te hoeven zeggen over de slachting in Palestina - en de climate wars, om de planeetbedreigende klimaatproblemen, ook te laten voor wat ze zijn, want dat is een gebed zonder einde. Overwegingen des harten dus die meer passen bij een retraite dan bij het dienen van een de maatschappij op zijn kop zettende beweging.

Nogmaals, is dat een belangrijke vraag?
Ik moet eerlijk bekennen: ik heb dat nooit als een vraag gezien. Ik wist altijd, zeker in vis-á-vis ontmoetingen, wanneer ik met een man of met een vrouw zat te praten. En ik weet ook nu nog, with hinsight, heel zeker dat de vrouwen met wie ik zat te praten wisten dat ik mij er van bewust was dat ik een vrouw tegenover mij had.

Volgens mij is het in Amerika helemaal geen probleem.

En in het Midden Oosten hebben ze er ook wat op gevonden.

[Ik weet ook zeker dat als dit een tentamen was geweest, afgenomen door de eerder genoemde vrouw, die van het onpersoonlijke voornaamwoord, ik, na deze benadering van de problematiek, met zo’n aanpak, mijn huiswerk over zou moeten doen ... nou, ik ben er eigenlijk wel heel zeker van dat ik uit haar zondagschoolklasje was geschopt.]

De vraag had uiteraard niet zoveel van doen met religie en de doelstellingen van deze club, en dat was de hierboven genoemde heren ook opgevallen.
Maar Jerry Coyne was daarbij allerminst pleased: voor hem, als bioloog en als evolutionst, is er geen enkele twijfel aan wat een vrouw is. Die wilde de vraag according tot he rules benaderen. Biologic rules, evolutionaire inzichten wel te verstaan. En, biologisch gesproken en evolutionair gesproken kan daar geen twijfel over bestaan.
Daar heeft hij een brief over geschreven en, als lid van de honorary board, doen publiceren op de website van wat toch ook zijn club was.

En toen had je de poppen aan het dansen. Leden van de LGBTQ gemeenschap lieten in niet mis te verstane bewoordingen blijken dat ze aan de wetenschappelijke opvattingen van Coyne geen boodschap hadden. Ze voelden zich, naar hun zeggen, zelfs bedreigd door de tekst van deze toch eerbiedwaardige man.
Zó niet mis te verstaan, deze mensen, dat de leiding van de organisatie besloot het schrijven van Jerry Coyne van haar site te verwijderen. Dat leverde weer ander gekakel op, waarop een drastischer besluit volgde: ook het stuk van dame Grant werd verwijderd.

Maar het kwaad was al geschied. Jerry Coyne stapte uit de honorary board, en ook Steve Pinker en Richard Dawkins verlieten de tent.
Hoe ze in de LGBTQ gemeenschap omgaan met dit soort dingen bleek wel uit de reactie van die kant: the trash took itself out. Dat wat we vroeger relnicht noemden mag daarmee vergeleken geen naam hebben.

Waarom het oorlog is … en ook iedere keer weer opnieuw oorlog zal worden.


PS toch nog maar een keer dat tegeltje van een paar dagen terug?

joods-christelijke worteltjes

Een schrijver/intellectueel, een minister en een “schaduw”-premier (ook wel: een hete-adem-in-je-nek-premier).

Renaud Camus, ooit op Mitterrand gestemd maar rechtse militant, schrijver uit wiens koker de omvolkingstheorie gekomen zou zijn, Fransman.
Matteo Salvini, rechtse rakker, politicus, was/is zijn land dienstbaar als minister in enkele kabinetten waaronder het huidige, in die hoedanigheid veroordeeld voor het weigeren van hulp aan mensen in nood op zee, Italiaan.
Geert Wilders, volksmenner, politicus, strijder tegen vreemdelingenlegioenen, mocht de jure geen premier worden maar is dat de facto wel geworden, Nederlander.

Wat hebben ze gemeen, behalve dan dat ze rechtse houwdegens zijn?

Ze zijn alle drie een bewonderaar van de politiek van Israël met betrekking tot de Palestijnen - between the Sea and the Jordan there will only be Israeli sovereignty^*) - en ze zouden graag Israël als rolmodel zien voor de Europese staatsinrichting.
Allemaal judeo-christelijke staten. Allemaal Blut und Boden.

Jaja, hoe ze zich er, thuis aan de keukentafel, bij pa en ma, of bij oom en tante, van bewust zijn geworden mag Joost weten, maar ze hebben erg last van hun joods-christelijke worteltjes. Spelen met steeds grotere regelmaat op.
Frankrijk.
Italië.
Nederland.

in volgorde van Links naar netanyahuRechts
uh ... nee, daar kan ik niet over oordelen
dat is zo subjectief

Hitler moet ze beschouwd hebben als trouwe vazallen. Was het niet als kampioen uitleveraar van Joden, of volgepropt met collaborateurs, dan wel als steunpilaartje in het fascisme en bij Wir wollen den totalen Krieg.
En daarmee alle drie onderdeel van het voetvolk, Hitler's Willing Executioners, dus ook bij die organisierte Endlösung der europäischen Judenfrage.

Die joods-christelijke worteltjes hé, dat ja daar toch zo’n last van kunt hebben.





^*) Likud Party: Original Party Platform 1977

wolven en migranten ... en schattige huisdiertjes

Terwijl in USA de Haïtianen worden belaagd, omdat ze huisdieren zouden stelen en, dat is nog het ergste, ook nog opeten …

Terwijl in NL het gezonde verstand lijkt terug te keren, gelet op twee artikelen in NRC waarin tegen de PVV en haar praxis wordt geprotesteerd als extreem rechts - twee (2!) in één editie nog wel – waarbij in één artikel de PVV en Wilders met name worden genoemd, zonder een disclaimer van de redactie dat dit artikel niet noodzakelijk de mening van de redactie weergeeft - voorzichtig, leonardo, één zwaluw maakt nog geen lente …

… gaat in mijn woonland Italië dat soort lawaai ook zijn gang, maar toch wel op een heel speciale manier.

Justitie is achter Salvini aangegaan, minister in het kabinet van Meloni, omdat hij in 2019, toen als minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet Conte, een reddingsboot met vluchtelingen verbood aan te meren in een Italiaanse haven, waardoor ze bijna drie weken moesten dobberen op de Middellandse Zee. Dit ging in tegen het internationale recht en moest derhalve als misdaad tegen de mensheid worden beschouwd. Justitie heeft nu, als afsluiting van de rechtsgang zes (6!) jaar cel geëist tegen Salvini.

Salvini vindt dat te gek voor woorden. Hij vindt dat hij Italie beschermd heeft.
De huidige premier, Meloni, staat vierkant achter hem.

Maar waar heeft Salvini Italië dan tegen beschermd?
Tegen het gestolen worden en opgegeten worden van gestolen huisdieren natuurlijk.
Maar, dan heeft Salvini toch niet goed opgelet. Want, toen laatst een wolf een Italiaanse mevrouw van haar hondje beroofde – en van dat hondje geen spoor meer terug is gevonden, ja, wat bloedsporen – nam een behoorlijk deel van Italië het voor de wolf op. Vermoedelijk een even groot deel als dat van de planeetredders – 97%. Jullie weten wel, de ecologie van ergens voor 1850 moet worden hersteld. Jawel, de hele ecologie, niet alleen het klimaat, dat is dweilen met de kraan open. Weg met de fossielen en de boeren, lang leve de beren en de wolven.

En, homo homini lupus est, nietwaar Salvini? Daar weet je zelf alles van
Nou ja, ’t zal wel uitdraaien op all animals are equal but some ...

mijn geloof

Toen ik laatst bij gelegenheid sprak dat er niet alleen een eeuwigheid voor mij ligt, maar ook een eeuwigheid achter mij ligt – tijd - en daarbij ook de oneindigheid van de ruimte noemde – plaats – en dat ik daarin geen ruimte voor een scheppende God zag, zei iemand tegen mij: maar dat is toch ook maar een geloof, er is toch niet bewezen dat de ruimte oneindig is en eeuwig zal zijn.

Ik denk dat dat waar is. Nu zijn er Godsbewijzen, bedoeld om het geloof in het bestaan van één of meer goden rationeel aannemelijk te maken (wiki). Een logica die ik meestal niet kan volgen. Een bepaald slag filosofen is daardoor geobsedeerd, met onnavolgbare gedachten daarover.
Godsbewijzen heb ik altijd een oxymoron gevonden. Je gelooft in God, en volgens de Paulinische traditie is het geloof het bewijs van de dingen die men niet ziet. Dus iemand die gelooft heeft geen bewijs nodig, sterker, dat je de noodzaak van zo’n bewijs voelt getuigt niet van eerbied tegenover de Almachtige waarin je gelooft.

Als die eeuwigheid in tijd en die oneindige uitgestrektheid van het heelal een geloof is, en een bewijs behoeft, dan is dat toch een ander geloof dan het geloof in een nooit gezien (én onaanzienbaar!) wezen. De ruimte om je heen is zichtbaar, aan het einde waarvan je geen einde kunt denken, en die eeuwigheid aan tijd is manifest aanwezig: toen je nog niet geboren was, was je geboortegrond er al en je voorouders, en als je dood gaat zullen je kinderen en je kleinkinderen en je verdere nageslacht er nog steeds van genieten.
Onderstaand volgt een poging om de logica achter mijn vaste overtuiging – want dat is het wel - (meer) invoelbaar te maken.

NB Dit is een nadere uitwerking van / aanvulling op mijn blog ruimte en tijd

Toen de mensheid met Galilei het centrum van het heelal verplaatste zijn er een paar dingen fout gegaan. Allereerst, het centrum van het heelal kan niet verplaatst worden. Je kunt wel zeggen dat de aarde niet het centrum is, maar daar houdt het op. Waar dat centrum zich dan wel bevindt is niet aan te geven. Onze zon? Het hart van de Melkweg? De Lokale Groep waarvan de Melkweg weer een onderdeel is?

man wil de grens van zijn universum doorbreken

Ten tweede. We hebben onszelf niet uit het centrum weggesleept. We denken nog steeds dat wij belangrijk zijn voor het universum, een noodzakelijke voorwaarde. Zonder ons is er geen tijd en geen ruimte. Het is onbestaanbaar dat er iets is als wij er niet meer zijn om dat te observeren.

Dat is een beetje vreemde hoogmoed voor aardse schepselen. Wezens die met elkaar konden communiceren over hun omgeving – een indringer in de habitat, een groot gebeuren als de zondvloed – zijn er nog geen miljard jaar … en dat weten we, dat willen we weten, en van die paar miljard jaar daaraan voorafgaand willen wij – mensen die zichzelf qua observerende wezens uniek vinden, naar Gods evenbeeld geschapen - alles begrijpen.
En we menen ook te begrijpen dat er een einde aan ons zonnestelsel zal komen, en dat ver nadat alle leven op aarde ondenkbaar zal zijn geworden.
Verder hebben we ook weet van nieuwe sterrenstelsels, jonger dan de Melkweg, die nog wel even mee zullen gaan, lang nadat de Melkweg is geïmplodeerd of geërodeerd.

Dus, “stille” tijd zat, dat er universum is zonder observerende wezens.
Maar, er is meer.

Dat we ons niet uit het middelpunt hebben weggesleept kun je zien aan hoe we omgaan met exoplaneten. We zijn er naar op zoek, een planeet als de aarde, met wezens die ook naar Gods evenbeeld zijn geschapen – onze God, dat wel: we hebben een tekening van Leonardo da Vinci de ruimte ingestuurd met de Goldberg Variations van Bach. Maar we doen het als een ongelovige Thomas: ’t zou ons eigenlijk verbazen als we zoiets vinden.
Ik ben er van overtuigd dat in die oneindige uitgestrektheid van zonnestelsels en planeten er genoeg van dat soort planeten zijn. Alleen, de afstanden zijn te groot, voor beide kanten, om te overbruggen en contact te maken.
Ergo, er is altijd wel ergens een wezen dat kan observeren en kan communiceren en tijd en ruimte als oneindig zal ervaren – met als beperkende conditie dat die observator nooit alles zal kunnen verklaren, en dus de grenzen aan zijn begrip in zal vullen met abstracties: God én tijdloze nietsen.

Er zijn dus grofweg twee mogelijke situaties. De big bangers hebben gelijk – voor de big bang was er een tijdloos niets … uh, was dat er nou of was dat er nou niet? In hun kielzog hebben de entropisten gelijk: in a closed system, entropy always increases. What will happen when the universe reaches its maximum entropy? The opposite of the Big Bang: the Big Crunch! According to one theory, when the Universe reaches its maximum expansion, it will collapse in itself until it forms a single point (op internet gevonden).
Óf, andere optie, er zullen altijd clusters van sterrenstelsels zijn, en sterrenstelsels, en zonnestelsels, en planeten – met bergen en dalen, soms met oceanen en zeeën, her en der onderhevig aan evolutie - en zwerfkeien. En er implodeert regelmatig wat, en uit explosies (big bangs) worden weer nieuwe sterrenstelsels geboren – een eeuwig durende dans die in alle uithoeken van het universum gedanst wordt.

Die tweede mogelijkheid is mijn overtuiging. En mijn overtuiging is gefundeerd op wat ik hierboven over onze hoogmoed schreef: ons onderzoek is er naar ingericht, het is de status quo van onze opvattingen, onze theorie. Alleen, we geloven er niet in, we kunnen het niet geloven.
Ik denk dat ik daarmee de logica afdoende heb aangegeven.

Die eerste mogelijkheid dan. Er is een tijdloos niets, een explosie, een klontering van hemellichamen, een planeet op zodanige afstand van een zon dat er evolutie komt en dat die Moeder Aarde genoemd gaat worden. En, volgend op een bloeiende periode, een aftakeling van grootmoeder zon en grootvader sterrenstelsel, en de dood in de pot en, zoals een astronoom het beschreef …... early on, [dark matter] easily won its battle with dark energy in this regard. But if indications are correct, all of this is about to change. Relative to dark matter, the effect of dark energy is growing stronger with time. Dark matter is doomed to lose its cosmic arm wrestling match in a big way. When the Universe is a few times its current age, virtually all new galaxy formation will cease. […] It will be a last triumphant opportunity for our Universe to produce life, and maybe even a few critters to look up at the stars and wonder how they came to be.
En daarna het tijdloze niets.

Dus de keten: tijdloos niets – een ijsklomp (denk aan de wintertijd, aan de oever van een sloot waar water bevroren is, onderwijl sneeuw op gevallen, vogelpoep, stro, aarde … zo’n brok half sneeuw half ijs, alles in zich om de lente weer manifest te maken) – een explosie – prachtige sterrenhemels – een evolutie die de mens voortbrengt, die dat in verwondering aanschouwt – dan implodeert de boel – terug naar die ijsklomp (a single point) – en het tijdloze niets.
Waarom zou dat een eenmalig gebeuren zijn. Welke logica kan verklaren dat er één keer een eerste beweger was - misschien is driver een beter woord, een kwantumsprong, Schrödinger’s cat - dat de boel in gang gezet werd, dat de boel instortte, terug naar die ijsklomp en dan, voor eeuwig, het tijdloze niets.

Het tijdloze niets? Okay. Voor eeuwig dus. Ineens is er geen beweger meer, en daarmee ook geen beweging. En dat gaat eindeloos zo door.
Eigenlijk kom je op die manier vanzelf op God. God werd geboren, zag dat single point, gaf het een duwtje, alles raakte in beweging en in een stroomversnelling, toen werd “het” de entropy teveel, de boel implodeerde, een single point …
En toen, waar bleef God dan, die eerste beweger? Wel, die zag dat het zo goed was en hief zich zelf op, er was geen mens meer om hem te loven en te prijzen … en zo bleef dat single point daar, van eeuwigheid tot in alle eeuwigheden, en terwijl het de potentie had van een universum kwam er niemand meer langs om daarvoor het benodigde duwtje te geven.
The reign of the one-time Creator.

Wel, voor mij een onzinnige logica die ik niet kan slikken, die ik niet wil slikken. Dus, volgens mij gaat het zo. Als dark matter de strijd verloren heeft van dark ernergy en we dat single point bereikt hebben, is er iets, in die ijsklomp, of in de ruimte daarom heen, dat die ijsklomp, met in zich de potentie van een universum, weer uit elkaar doet spatten en, stralender dan een zon, doet manifesteren als het ons zo vertrouwde universum. Toch maar Schrödinger's cat dan.
En dat tijdloze niets? Wel, naar het woord van de bijbel, toegeschreven aan de zich verwonderende mens Petrus, zal voor de eerste beweger één dag als duizend jaar zijn en duizend jaar als één dag.

Beide opties hebben zo hun raadsel. Wie of wat was die eerste driver. Én, als er altijd zonnen en planeten waren, soms met witte bergen diepe zeeën en groene dalen én evolutie, wie heeft die dingen dan voor ons neergelegd. En, veel indringender nog, wanneer, en waar in Gods naam, is de eerste vis aan land gekropen?
Ik verkies te leven met die raadsels, boven het raadsel van een onaanzienbare God. Ik zie daar meer, én betere logica in.

de tweede zondeval

Humans intervene heavily in the …

’t Is een zinsdeel dat op vele manieren vervolgd kan worden, zonder dat je steeds hetzelfde zegt. Maar, in het hedendaags gebruik is de onderliggende boodschap: de mensheid maakt er een rotzooitje van. Over wat Vaclav Smil in Time Magazine noemt the four pillars of modern civilization: cement, steel, plastics, and ammonia - is nu de banvloek uitgesproken.
Ooit deed David Attenborough de lofzang zingen over onze beschaving, op BBC2, gezongen door Kenneth Clark. Nu is hij een alarmist geworden. Als zodanig zal hij die mooie serie van hem niet verloochenen, denk ik, maar wat de beschaving betreft kan hij geen goed woord meer over zijn lippen krijgen.

Mijn voorbeeld komt uit een recent artikel in Nature The delusive accuracy of global irrigation water withdrawal estimates dat begint met Humans intervene heavily in the global water cycle. En de conclusie is Miscalculating the volumes of water withdrawn for irrigation, the largest consumer of freshwater in the world, jeopardizes sustainable water management. Het is een oordeel over modellen waarvan gezegd moet worden, volgens de auteurs: their estimates are unduly precise.

Nu heeft Frans Timmermans, onderbaas van Europa, gezworen dat hij niet zal rusten voor het laatste stofdeeltje van genoemde pijlers van het kwaad uit onze atmosfeer is verdwenen. Want de productie daarvan is onlosmakelijk verbonden met de toename van CO2 - volgens soortgelijke modellen dan. En van CO2 ga je dood. En AOC, jullie weten wel, die Amerikaanse van the Green New Deal heeft die dure eed ook afgelegd, en ze heeft de Democratische partij achter zich gekregen.
De vraag rijst vervolgens: kun je de beschaving dan nog overeind houden. Smil is daar duidelijk over: they can’t be replaced by other things easily, we need more of them than ever, and they all absolutely have to have fossil fuels.

Die serie van Attenborough en Clark zou ook nooit meer gemaakt kunnen worden. De focus van de serie was gericht op de visuele kunst; de grote schilders uit de diverse kunstperiodes kwamen allemaal langs. Wie iets weet van vervuiling door de verfindustrie kan op z’n klompen aanvoelen dat Timmermans en AOC in koor zouden hebben uitgeroepen: zo’n serie, de verheerlijking van zo’n milieuschadelijke bezigheid, kan echt niet hoor.

Op GroenVandaag.nl staat onder de kop Verlaag de impact van je schilderklus op het milieu:

Verf kan stoffen bevatten die irriterend of zelfs schadelijk kunnen zijn, denk aan terpentine of conserveringsmiddelen. Deze stoffen komen voornamelijk vrij tijdens het verven en drogen en zijn met name schadelijk voor de schilder die er dagelijks mee werkt. Ze kunnen daarnaast ook gevolgen hebben voor plant en dier. Wanneer een verf niet goed aangebracht is of wanneer een niet goed hechtende verf wordt gebruikt, kan dit gevolgen hebben voor de natuur.

En de milieu-encyclopedie van Oosthoek heeft ook het één en ander te melden onder het lemma “verf”.

Verder weten we dat één van de verheerlijkte erflaters van onze cultuur, Caravaggio, is doodgegaan aan loodvergiftiging - althans, dat zijn de laatste wetenschappelijke vermoedens. Het moet een koud kunstje zijn voor onze modellenbouwers om middels een modelletje, al dan niet gevuld met unduly precise estimates, te achterspellen hoeveel dooien er te betreuren zijn geweest, laten we zeggen sinds Giotto, bij de productie of het gebruik van verf.

Eén ding weet ik zeker: humans intervening heavily in het opruimen van CO2 zal wellicht een positieve klank hebben in de natte dromen van manneke Timmerfrans, maar zal door ons nageslacht niet minder negatief beoordeeld worden dan dat alarmisten het gebruik van staal of cement verafschuwen.
En dat zinnetje in Nature geeft al aan dat ook alarmisten mogen weten dat Roomser willen zijn dan de Paus wel eens grote nadelen met zich mee kan brengen.

Nu geloof ik dat we niet zo bezorgd hoeven te zijn over die Green New Deal. Biden, en de Democraten proberen in de Verenigde Staten de Green New Deal op de rails te krijgen. Maar die vermaledijde Republikeinen zijn al lang bezig om die activiteit te laten ontsporen … en met meer succes. Zie dit artikel in de New York Times
Het zou mij niets verbazen als het succes van die machinerie van het kwaad zichtbaar gaat worden in de handelingen van de Europeaan, die toch ook bovenal homo economicus is.

Ondenkbaar zegt U? Meneer Jetten zal met zijn vuist op tafel slaan? Meneer Timmermans gaat daar dwars voor liggen? Zie wat er gebeurt met de kolencentrales en de opdracht van mevrouw Minnesma en de Hoge Raad.


Desalniettemin … er komen twee grote projecten aan … het hangt nog in de lucht, maar voor wie de mens kent is het bijna onvoorstelbaar dat het niet gerealiseerd gaat worden … projecten waarvan de geschiedschrijving zal beginnen met: humans intervened heavily, to heavily, in the …

geo-engineering
Paul Cruzen was een nobel mens - God hebbe zijn ziel. Hij had het beste met de wereld voor, en hij heeft dan ook een Nobelprijs gehad. En Cruzen heeft de naam dat hij, als een soort Hans Brinker, in z’n eentje het gat in ozonlaag heeft gedicht, een idee dat vele gelovigen kent, en waarvoor ook wel een theoretische basis wordt gegeven die, geloof ik, steviger is dan de basis voor CO2 als het begin van alle ellende.

Maar Cruzen is ook de man die vriend en vijand verbaasd heeft met de idee om de aardse atmosfeer kunstmatig flink te vervuilen door er een hoop rotzooi in te spuiten die daar niet thuishoort - sulphurizing - teneinde de zonne-instraling te doen verminderen waardoor we de GMT omlaag kunnen brengen, of op z’n minst laten stoppen met stijgen. Hij toonde zich daarmee een aanhanger van, maar ook driver achter geo-engineering.

Dat is een idee dat serieus wordt genomen in het wereldje van alarmisten.
Dat is een idee dat serieus wordt genomen in het wereldje van hen die een nieuw geologische tijdperk zien - dat begonnen kan worden met de jaren waarin Cruzen is opgegroeid (het is ook zijn voorstel) - en dat het Antropoceen moet gaan heten. En dat is niet positief bedoeld.

Northern European Enclosure Dam (NEED)
Wel eens van deze dam gehoord? Dat is een dam die, lopend van Noordwest Bretagne naar Zuid Engeland én van Schotland via de Shetland eilanden naar Noorwegen, West Europa gaat beschermen tegen de zeespiegelstijging. Het plan heeft de tekentafel al gepasseerd.
Nog afgezien van de megalomanie van dit plan: wie denkt dat de inzet van de daarvoor benodigde machinerie met renewables kan worden opgelost, die heeft echt een gaatje in zijn hoofd. Daar gaan zon en wind heus geen 25% (de huidige stand) van leveren, hoor. Dat gaat me een boel CO2 de atmosfeer in blazen ... poeh.

Wie denkt dat dit plan geen vrienden kent ... nog een keer denken.

Ze zeggen wel eens: hoogmoed komt voor de val. Ik hou het niet voor onmogelijk dat de aanpak van wat als CO2-probleem wordt gezien - de opruiming van het teveel, en voor zover dat niet mogelijk is, de bescherming tegen het teveel - later, heel veel later … aeonen later, als de evolutie opnieuw intelligent leven heeft voortgebracht, als een tweede zondeval zal worden gezien, waarvan de gevolgen vele malen erger waren dan van zomaar een fout appeltje eten: de mens die zichzelf verstoten heeft uit het Paradijs.

exegese ... maar geen exegetisch apparaat

Op internet dwalen nogal wat dienaren des woords rond. Sommigen laten zich via Youtube horen, anderen zetten de tekst van hun preken op het net. Ik kijk er wel eens naar, om te zien hoe dat tegenwoordig gaat, om te zien hoe de liturgische praktijk is veranderd van heilige priesterlijke rituelen naar iedereen mag meedoen; zoals in het gedicht Eben Haëzer van Achterberg: ... Mijn vader celebreerde er de mis ... en ... Godsdienst hing zwaar tegen de hanebalken. Wat er teloor is gegaan in de moderniseringsdrang en wat er is opgestaan.

En zo kwam ik, per ongeluk ... ik zocht een tekst die door mijn hoofd spookte: getrouwe God, de heidenen zijn gekomen ... zo kwam ik dus bij dominee C.G. Vreugdenhil terecht, telg uit een vermaard predikantengeslacht. Het betreft hier Gerrit Cornelis.
Hij heeft een preek op internet gezet over psalm 2. Mendelssohn heeft die psalm op muziek gezet: Warum toben die Heiden - en daar luister ik graag naar, doet me aanzienlijk meer deugd.

Maar goed, Vreugdenhil houdt daar een preek over en deelt de kudde aan het begin mee dat [H]oewel boven deze tweede psalm geen opschrift staat en de naam van de dichter hier niet wordt genoemd, behoeven wij toch niet in het onzekere te zijn wie de dichter van deze psalm is. Want uit Handelingen 4 vers 25 weten wij dat David deze psalm heeft gemaakt.

Nee, dominee, dat is bezijden de waarheid. De exegeten vallen er niet over als je deze psalm (en de eerste psalm) meetelt als psalm van David, maar hun onderzoekingen geven anders te denken. Dus het had op z’n minst in de conditionalis moeten staan.
Zou onze predikant graag willen dat alle psalmen van David zijn, zoals ze vroeger, lang geleden dachten?
Zou hij een beetje hebben zitten slapen tijden één van de colleges ... zoals ook de gemeente wel eens in wil dutten als dominee Gods woord niet zo enthousiast brengt als de Heere van hem zou mogen verwachten?
Naar Handelingen verwijzen helpt natuurlijk niet veel. Dat is geschreven in de tijd dat er nog geen exegetisch apparaat was. Dat stamt uit de tijd dat ze allemaal nog dachten dat David alle psalmen had gedicht en op muziek had gezet.
En, hoeveel moeite de bijbelschrijvers zich ook getroost hebben om hun David te verbeelden - een prachtige David, ik geef het grif toe - archeologisch gesproken is er geen spoor van hem in het tijdens de secoli et secoli neergedaalde stof terug te vinden.

Niet dat ik er iets mee te maken heb hoor, ik heb die club allang vaarwel gezegd. Maar, het bloed kruipt waar het niet gaan kan, hé.
Om maar eens een bekend gezegde te parafraseren: je kunt Leonardino wel uit de kerk halen, maar daarmee heb je de kerk nog niet uit Leonardo.

Trouwens, wellicht is het wel een psalm van David. Misschien hadden ze rondom het begin van onze jaartelling nog wel alle oorspronkelijke teksten in hun handen, en kwam het handschrift van het origineel wel degelijk overeen met dat van de psalmen die wel beginnen met een Psalm van David. En dat zijn we door de barbaren van het Imperium Rõmãnum allemaal kwijt geraakt.

Mwah ... buiten is het 39 graden en ik zit me druk te maken over een dominee die wellicht een psalm verkeerd adresseert.

kampvuurvertellingen

“Oh, Catholic converts interest you?
Well, of course, the presiding genius of the golden age of Oxford anthropology, E. E. Evans-Pritchard was one,
as was Godfrey Lienhardt, and David Pocock, and . . .”
“What is that you say? What about Protestants? Well, ...”

Gelukkig, er zijn nog astronomen die in God geloven.
Oh ... er zijn ook genoeg evolutionisten die daarvoor uit komen.
Ach ... en nu blijken er ook nog antropologen te zijn die God als systeembouwer en -beheerder van het scheppingsproces van alle dingen zien.
Er kan toch eigenlijk niks mis zijn met het beeld dat wij ons van God hebben gevormd. Nee, dat moet anders geformuleerd: er is een hogere macht, onmiskenbaar, en die heeft ons zijn properties ingefluisterd.


Ik kom hierop vanwege een discussie over evolutie op een ander blog - jaja, Korthof opnieuw revisited, haha, ik lijk wel even een spiegelblog van zijn Evolution blog about evolution, biology, science - waar, aan de laatste post, veel theologie te pas kwam - te verbinden met, en tot meerdere eer en glorie van het evolutiegebeuren. Een “positief” gebeuren, welwillend - en tolerant! - benaderd, dat je niet licht zult aantreffen op de blogs van andere biologen, zoals WHY EVOLUTION IS TRUE of Sandwalk.

In de afronding van die discussie kwam een merkwaardige theologische stelling tevoorschijn: dat God de schepper is, heeft niet alleen met de oorsprongsvragen te maken, maar met het leven van alle dag. Door Jezus kunnen wij God leren kennen als iemand op wie te vertrouwen is, die deze kosmos, en indirect ook ons leven gewild heeft. Ik zet deze redenatie nu even in de wij-vorm, want het is natuurlijk ondenkbaar dat God de man die deze uitspraak deed wel in de kosmos heeft gewild maar anderen, mij bijvoorbeeld, niet.

Dat is de wereld op zijn kop zetten. Dat is een geloof over een geloof. De historie, zoals wij die bezien door de bril van een andere “speculatieve” wetenschap - Antropologie - leert ons iets anders. De mens heeft eerst God verzonnen, en daarna alle franje die daar omheen hoort, inclusief een Verlosser en een Heilige Geest die dat aan ons meedeelt, ons zijn Zijn inblaast - ons zijn heilgeheimen doet weten, zoals de Protestanten zingen. En, moet ik zeggen, een prachtig conceptueel bouwwerk, dat inmiddels een beetje door de tand der Verlichting is aangetast, én waarbij zij die zelf theologie, al dan niet aanpalend, in hun intellectuele bagage hebben gestopt, aan het afstoffen zijn gegaan, zoals de antieke muziek praktikanten de partituren van Bach tot en met Mozart, maar inmiddels ook die van Berlioz, hebben afgestoft.


Godsdienst is niets anders dan gebrek aan inzicht in de schepping ... heeft Lucretius geschreven in zijn leerdicht De Natuur Van De Dingen, en hij sprak van de misdadige invloed van het geloof op de mens.
En toen moest het Christendom nog uitgevonden worden!


Dus ik ben zelf maar eens op zoek gegaan naar die antropologische God - de manier waarop God in onze hersenpan terecht is gekomen. En waar kun je dan beter terecht, dan bij de Antropologie? Wel, dat valt tegen.
Er is veel geschreven over hoe de antropoloog God mag/moet zien. Evenals bij evolutie geldt - leek te gelden, moet ik zeggen - dat God taboe is. Als de sapiens eenmaal stevig in de schepping staat en rechtop loopt - nu zo’n 250.000 jaar geleden - valt er nog niet veel te saperen, maar is alles nog een volledig in het duister tasten - vooral wat betreft tegenslagen en rampen die die rechtopgaande man en vrouw in de ontwikkeling naar later begeleiden, en is er nog geen sprake van God, laat staan van een prachtig conceptueel bouwwerk. Dat is in wording om gecreëerd te gaan worden. Dat zou ook niet anders kunnen, want er is nog geen taal waarin je zulke abstracte concepten als Heilige Geest, of Drie-eenheid zou kunnen vangen.

Timothy Larsen heeft daarnaar onderzoek gedaan - hoe Antropologie met het Godsbeeld omgaat - en heeft daar ook een boek over geschreven: THE SLAIN GOD Anthropologists & the Christian Faith. In de titel zie je al het probleem - evenals bij evolutie: de westerse wetenschapper moet zijn wetenschap - die toch universeel, niet westers moet zijn, per definitie - reconciliëren met de Joods Christelijke worteltjes. Larsen zelf is theoloog, verbonden aan een zeer westerse, namelijk Amerikaanse, universiteit - an Evangelical liberal arts college.
Ik winkel bij hem even voor wat uitspraken in dit kader.

They [hij noemt anthropologists, maar spreekt naar ik vermoed ook over wetenschappers in het algemeen] were influenced by David Hume or Tom Paine, for example. Or, surprisingly often, it was modern biblical criticism. The big intellectual guns, of course, were figures such as Darwin, Marx, and Freud (and perhaps we can also squeeze Nietzsche in as a kind of d’Artagnan alongside those Three Musketeers). The so-called acids of modernity eat away at traditional religious claims.
Dat is nou niet bepaald research-speak.

Every anthropologist I talked to, however, confidently told me that anthropology was and always had been from its very beginning a discipline that was dominated by scepticism and the rejection of faith. […] But then something strange began to happen. As I had shown interested in the relationship between anthropology and Christianity, my informants (to use an anthropological category!) would also casually mention as a kind of irrelevant, quirky novelty that a certain leading anthropologist was a Christian.
Nou ja, gossip heb je overal.

Evans-Pritchard and Victor Turner, however, are typical of numerous Christian anthropologists who were convinced that the traditional African cultures they studied possessed a natural revelation of God. […] He [Evans-Pritchard] was both an adult convert to Catholicism and a major, highly influential champion of the notion that peoples such as the Azande were not “pre-logical” but rather deeply rational.

‘t Gaat mij er niet om dat de wetenschap, of alle beoefenaren daarvan, doordesemd zijn van dit soort gedachtegoed. (Nou ja, je kunt je handen ook niet in het vuur steken voor de zekerheid dat dit een enkeling is.) Maar met name die laatste observatie - over de natural revelation of God of zoiets als rather deeply rational is een typisch westerse observatie van niet westerse mensen.
En bedenk dan, dat dit opgeschreven is - door hem die dat kan beoordelen, de westerse intellectueel - bij wijze van spreken een dag nadat de holocaust “bekend” werd (Evans-Pritchard is 1973 overleden en was Professor of Social Anthropology at the University of Oxford vanaf 1946).
Dit is dus opgeschreven door een product van de westerse maatschappij die nu, volledig irrationeel gestuurd, de onpeilbare rampen van virussen en climate change probeert te weerstaan.


Het grote probleem is hier wetenschap zelf. Zoals Sean Carroll het zei (over quantum mechanics): we begrijpen het niet, en we houden er niet van als we iets niet begrijpen, dus we gaan op zoek. En omdat er teveel wetenschappers zijn die geloven in iets dat hoger is dan wij, iets ongrijpbaars, en we niet houden van iets dat ongrijpbaar is, gaan we “wetenschappelijk” op zoek.
Maar Sean Carroll zei nog iets. Hij toonde een cartoon van een vos die heerlijke vruchten aan een tak ziet hangen, en opspringt om die te pakken. Maar hoe vaak het beestje ook opspringt, het niet te versmaden fruit hangt niet laag genoeg. Dus, de vos laat het maar en loopt verder; eerst gefrustreerd, maar dan gaat ie het “verwerken”: ach, ‘k had toch niet zo’n zin ... hm, ’t zal wel zuur geweest zijn. En nog geen honderd meter verder heeft het beest z’n frustratie geconverteerd naar onverschilligheid, desinteresse.
En Sean Carroll vond deze vos model staan voor de houding van de wetenschapper tegenover quantum mechanica: gespeelde desinteresse die de frustratie van onbegrip weet te verdringen.

Nou, het ware te hopen dat dat nou eens met God kon gebeuren. We weten er niks van, we kunnen er niets over zeggen - dus we zeggen er ook niks over. Maar zoals we over de deeltje-golf-dualiteit praten, zo praten we over God. En die natural revelation of God van die wilden in Afrika is natuurlijk deeply rational, want anders zouden we ons iets af moeten gaan vragen over de rationaliteit van onze eigen Godsbeleving.
En inmiddels is het in het vrijgevochten gelovigendom bijna zo ver, dat iedereen zijn eigen God in mag vullen - zie zulke bloggers als Auke Jan Riemersma of Taede Smedes. Nou, dan mag ik mijn beeld nog wel een keer presenteren. Evengoed afgestoft hoor, ik word ook ouder.


Lang geleden heb ik ons primitieve Godsbeeld vergeleken met een printkaart. Printkaart, een term uit de vroegere ICT, toen PC’s nog gevuld waren met die dingen. Eigenlijk was prikbord nog beter geweest, want het bevindt zich volgens mij in het reptielenbrein, het oudste deel van onze hersenen, de hersenstam, daar waar onze instincten vandaan komen, maar waar ook onze basisfuncties zijn opgeborgen, nodig om te overleven, zoals eten en drinken, maar ook de voortplanting. En hoe is dat daar dan terecht gekomen?

Wel, zoals ik hierboven al zei: onze sapienswording is gepaard gegaan met het verwerken van tegenslagen en rampen die de rechtopgaande man en vrouw in de ontwikkeling naar later begeleid hebben. Er zal zich veel in het geheugen opgeborgen hebben, eerst alleen in beeld, want woorden hadden we nog niet. En toen de woorden kwamen is dat er uit gekomen. Zijn dat kampvuurverhalen geworden. En bij die verhalen is zingeving gezocht, vast; dat zal niet iets nieuws van na de Verlichting zijn. Voor mij staat vast dat daarbij één concept manifest moet zijn geweest: de hogere macht als verklaring voor die tegenslagen en rampen. En dat is God geworden.
En in de Joodse mythologie, neergelegd in de bijbel, kun je zien tot welk een mooi concept die overlevering bij het kampvuur uit kan groeien. Die boeken, die de big bang en het ontstaan van de aarde comprimeren tot zo’n kleine 10000 jaar geschiedenis, worden zelf gedateerd op jonger dan 4000 jaar. Als dit goede schattingen zijn, hebben we het over 6000 jaar kampvuurgeheugen. In die tijd is de mens geschapen naar het beeld van God, heeft de mens schuld gevoeld aan de over hem komende rampen, is zich schuldig gaan voelen en slecht, omdat hij niet aan het beeld van een goede God voldeed. De zondeval. Met name in de Psalmen, die 1000 jaar jonger zijn, zie je hoe dit beeld zich caleidoscopisch ontwikkelt, als in een spectrum: een straffende God, een goede God die op je hand is, daartegenover de Godlovende mens, ook de godvrezende mens die slecht is, én, niet te vergeten de boze buurman - die eerst nog slang was.
Hier zie je ook hoe hypocriet het plaatje kan worden. Want de boze buurman is niemand anders dan een overlevende van de ramp die over Palestina kwam: het nageslacht van Abraham, Izaäk en Jacob, dat wegvluchtte uit het land van de slavernij, Egypte, en een land van melk en honing zocht, en dat veroverde op de daar levende bevolking, en dat mocht uitmoorden en plunderen naar Gods belofte. De Filistijnen bijvoorbeeld.

Er is sprake van de Geest des Heeren, en, bijna bij de geboorte van Christus aangekomen, wordt er ook van een verlosser gesproken uit het huis van David (een verder niet aanwijsbare figuur in de geschiedenis). Maar eerst was God er, en veel later Jezus. En de Drie-eenheid wordt eerst tijdens het concilie van Nicea gecanoniseerd (en dan nog niet expliciet).
God zit in die printplaat, Jezus leren we kennen door de geschriften - let wel: ook deze figuur is in de geschiedenis niet aanwijsbaar, een enkele keer wordt ie in de verhalen van Romeinse geschiedschrijvers genoemd.


Dat zijn veel woorden voor de Joodse mythologie, maar ik vind dat nu eenmaal een goed doordacht concept.
De Grieken vormden een vrolijker, maar ook oppervlakkiger volkje, en hadden hun Pantheon heel anders ingericht. Maar het komt op hetzelfde neer. En alles tussen de Joden en de Grieken is denkbaar op dat printplaatje van mij, opgeborgen in onze hersenstam.

Onderzoek heeft uitgewezen dat er mensen op de Doggersbank hebben gewoond, toen we nog naar Engeland konden lopen, Je moet je voorstellen dat de daar toen nog vrolijk levende bewoners op enig moment wakker werden en water zagen waar nooit water geweest was, en van alle kanten ingesloten werden door water. En niet meer weg konden komen. En langzamerhand, als volkje van mensen, alle hoop moet laten varen. Die rampen, die tegenslagen, en die angsten die dat oproept. Hoe het leven gedesintegreerd is in de loop van een paar honderd jaar. Het schreeuwt om een Hoger Wezen, dat dingen bestiert waar je zelf met je verstand niet bij kunt komen.


Over hoe lang we taalvaardig zijn en alles met elkaar kunnen communiceren bestaat er een groot dispuut, maar in ieder geval heel veel eeuwen kampvuur - beslist meer dan 6000 jaar, secoli e secoli - en angst en beven is daar opgeborgen in onze hersenstam. En daarmee is God daar ook terecht gekomen. En dat raken we nooit meer kwijt, in ieder geval niet in 300 jaar Verlichting die toch niet echt de naam van verlichting mag hebben, Richard Dawkins, Christopher Hitchens en Daniel Dennet ten spijt.

Ik denk niet dat de concepten van de Drie-eenheid, of de onbevlekte ontvangenis in dat printplaatje zit. De Heidelbergse Catechismus in ieder geval niet. Dus in die zin zal het Godsbeeld zeer primitief zijn. En daarmee ook manipuleerbaar naar een eigen Godsbeeld.


In ieder geval, ruim drieduizend jaar geleden, heette het dat wij naar het evenbeeld van God zijn geschapen. Maar heden ten dage zingen de gelovigen, nog steeds:

God enkel licht
Voor wiens gezicht
Niets zuiver wordt bevonden
Ziet ons bevlekt
Met schuld bedekt
Misvormd door duizend zonden

Ik heb het een man horen zingen. Ik heb het een vrouw horen zingen. Eenvoudiger zielen, betere, lievere mensen, vrij van enige kwaadaardigheid, heb ik niet gekend.
En waarom hebben ze dat gezongen? Ik weet het niet. Maar de wetenschappers, de theologen voorop, hebben als dienaren van het establishment daar een behoorlijke vinger in de pap. Van “geschapen naar zijn evenbeeld” naar “misvormd door duizend zonden” is toch wel een lange weg geweest, van wat ik hierboven ook nog een “prachtig conceptueel bouwwerk” noem. Een bouwwerk, dat, inclusief onze zondeval en onze onvolmaaktheid, nog steeds staat als een huis, ondanks de Verlichting, ondanks Dawkins en Hitchens, en ondanks nieuwlichters zoals Riemersma en Smedes.

Een menselijk bouwwerk dat ons altijd weer voor de voeten loopt als we belangrijke vragen moeten beantwoorden, praktische vragen die belangrijker zijn dan die naar de zin van het leven.

marathon robot

voor hen die een beetje onrustig worden van het aantal robots in de samenleving ...
en voor hen die daar juist hoge verwachtingen van hebben

Leon Muscle was een ambitieus mens die heilig geloofde in elektronica en Hi Tech, en de artificial intelligence die daar vandaan kon komen. Leon Muscle was een soort Steve Jobs, maar hij wilde geen PC’s of telefoontjes maken, en ook geen mp3-players. Het doel van Muscle was robots. Robots die zoveel mogelijk op mensen leken, zodat je bijna niet meer kon zien dat het een robot was.
Muscle wou het groots aanpakken, niet beginnen met een klein succesje, maar direct een grote klapper.

Zijn oog viel op de marathon van New York. Zelf een niet onverdienstelijke afstandsloper, wilde hij een robot maken die hard kon lopen en die één van de volgende marathons zou lopen - en winnen! Daarmee zou hij zichzelf op de kaart zetten. Hij was al een beetje binnen, zijn vader was vroeg overleden en die had in zijn korte leven een aardig kapitaaltje verdiend in Silicon Valley, en hijzelf had dat kapitaaltje behoorlijk winstgevend gemaakt met wat lucky deals in de schaduw van het grote gebeuren, daar in die vallei van entrepreneurship dat geen grenzen lijkt te kennen.

Hij verzamelde wat mensen om zich heen uit die wereld van nerds, die allemaal wel geloofden in zo’n onderneming en daar hun beste krachten aan wilden wijden. Daaronder zat een topper, een nog jonge man die hij bij Apple had weggehaald. Een jonge man met een gezinnetje, dus van meer kanten gemotiveerd om er iets van te maken. Alec.
Alec was ook ambitieus, maar anders dan Muscle. Alec was iemand die geen grenzen zag aan wat je met informatietechnologie kon realiseren. Hij hoefde niet schatrijk te worden, hij wilde geen baas met verantwoordelijkheid zijn, hij wou het weekend met zijn vrouw en dochter doorbrengen - allemaal heel gewoon. Maar door de week wilde hij iets presteren wat aan de grens van het kunnen lag. Voor Muscle wilde hij door de week wel de chief designer zijn.

En zo ging het project Marathon Robot van start. Denk maar aan een opblaaspop had de niet zo fijnzinnige Muscle gezegd. Het moet er zo echt mogelijk uitzien. Hij was nog even langs geweest bij een ambitieuze fysicus in Holland die een levende cel wilde bouwen. Maar die had Muscle’s ambities een beetje onder controle weten te brengen. Nee, iets maken dat op een menselijk lichaam leek was nog heel ver weg, als het er ooit van zou komen. Teddyberen vol stoppen met elektronica was geen probleem. Maar iets maken dat de schijn had van vlees en bloed - forget it. Nee, hij wou ook niet naar Amerika komen om voor Muscle te werken ... nee, ook niet voor dat bedrag ... vergeet je ambitie, doe maar kunststof.

Het project was al een tijdje onderweg, toen Alec een telefoontje kreeg. Het was een onbekende man die graag eens met hem wilde praten. Tussen de middag, op een bankje in het park? Alec, een beetje autistisch, hield niet van dat soort dingen, en drukte de man weg. ’s Avonds thuis kreeg hij weer een telefoontje met hetzelfde voorstel. Morgenmiddag misschien? Alec wou weer wegdrukken, maar de vreemde man was hem voor.
Kijk even op je schermpje, ik heb hier een leuk plaatje. Hij keek, en zag zijn vrouw en dochtertje. Een pretpark, in een zweefmolen.
Alec ging naar buiten, voor hij verder sprak. Wat heeft dat te betekenen?
Wel, ik heb gezien dat ze gevolgd werden door een onguur type. Ik woon hier in de buurt moet je weten. Ik wil je waarschuwen.
Bedoel je dat jij dat ongure type bent dat hen stalkt?
Kom nou maar naar dat bankje in het park, zei de vreemdeling. En vervolgens verbrak hij de verbinding.

Alec ging op het afgesproken tijdstip naar de plek die hem was aangewezen. Er zat een niet onvriendelijke man, die eerst wat wilde keuvelen ... om het ijs te breken, zei hij. Daar was Alec niet van gediend.
Even goeie vrienden, zei de man, maar er lag dreiging in zijn stem. Vervolgens hoorde Alec van een opdracht die hij uit moest voeren. Hij kreeg globale specificaties mee, mondeling, om de robot een extra functie mee te geven. Nog wat menselijker te maken, noemde de man het, niet zo weinig cynisch. Er zijn mensen die belang hebben bij de volgende marathon. By the way, machtige mannen, die niet met zich laten sollen.
Alec wist niet wat hij hoorde.
Stotterend bracht hij uit: maar dat kan ik helemaal niet.
Wij kennen jou, beste kerel, en we weten dat je alles wilt kunnen maken. Dit gaat je vast ook lukken. De man hield ondertussen z’n telefoontje in de hand, zichtbaar voor Alec. En daar was het weer: de foto van zijn vrouw en kind.

Het kostte niet veel tijd voor Alec om tot een besluit te komen. Hij begreep dat hij met een gevaarlijk sujet te doen had, vermoedelijk uit een nog gevaarlijker organisatie. Hij dacht er niet aan om de politie te waarschuwen. Hij had even andere vluchtroutes overwogen - uit het project stappen, verhuizen, maar hij begreep dat hij altijd wat uit te leggen had - aan vrienden, aan zijn gezin, aan collega’s - dat niet uit te leggen was. En hij besloot: ik ben nu in handen van het kwaad gevallen, dan ben ik ook zelf niet meer verantwoordelijk. En koos voor vrouw en kind.

Het was nog niet zo gemakkelijk om uitvoering te geven aan wat van hem gevraagd werd. Ze werkten in een team, en nu waren er dingen die Alec moest doen waar het team niks van mocht weten. Voor zover het om chips ging was er geen groot probleem, maar er was ook sprake van materiele vulling van de robot. Wat een mooi project had moeten worden werd een hels karwei voor hem. Hij ging vroeger dan anderen naar zijn werk, hij werkte langer door dan de anderen.
Muscle zag het allemaal met grote tevredenheid aan. En het leek een succesvol project. Er waren geen noemenswaardige tegenslagen. Het kostte wel wat meer tijd, en de eerstvolgende marathon zou niet gehaald worden. Maar aan de daaropvolgende hoefde, gezien de voortgang en de succesvolle deeltests, niet getwijfeld te worden.
Omdat de ambitie - een wezen naar het evenbeeld van de mens - niet waar gemaakt kon worden, moest Muscle het organisatiecomité informeren dat hij een robot in wilde schrijven. Dat kostte het nodige aan massage, en meer dan alleen een goeie babbel.

Eindelijk was daar dan de dag. Een feestende massa was toegestroomd bij de startplaats. De deelnemers maakten zich langzaam los uit de menigte en verzamelden zich achter de witte startlijn. Ook Musculo, de robot. Onder de naam Musculo was hij ingeschreven. Het organisatiecomité had het wijselijk gevonden om het publiek niet te informeren over de aanwezigheid van een robot. Musculo was ook anders gekleed dan gewoon was: lange sportbroek en een gesloten jack.
Musculo ging goed van start, en al snel bleek dat er goed werk was verricht: hij liep mee in de kopgroep. Leon Muscle’s droom kon werkelijkheid worden. Muscle probeerde zo lang mogelijk mee te lopen. Alec en hij hielden contact via de telefoon. Muscle met hoe langer hoe meer enthousiasme, Alec timide en stil. Hij probeerde dat te uit te leggen met: ik moet het allemaal nog zien. Maar, met het voortschrijden van de race werd dat steeds moeilijker; Musculo liep een perfecte race.

Daar ging Alec’s telefoontje weer. Muscle. Alec kon inmiddels wel overgeven, van angst, van wat er ging gebeuren waarvan hij als enige wist. Hij had zijn vrouw en kind wel gered, maar de prijs die anderen er voor moesten betalen zou hoog zijn. Hij kon het nauwelijks nog opbrengen om Muscle weer aan te moeten horen. Hello, zei hij lusteloos, maar ook gespannen.
Een schreeuwende Muscle. Wat heb je gedaan? Hij is een autosalon binnen gestapt.
Hè? riep Alec, stomverbaasd. En heel snel schoot het door hem heen: een robot die niet luistert. Een robot met een eigen wil. Een science fiction robot. Dan gaat er ook niks ergs gebeuren.
Maar het schreeuwen van Muscle ging door. Wat heb je gedaan? Hij wil een auto kopen. Hij zegt: alle mensen mogen auto rijden, dus ik ook. Hij wordt boos, de verkoper neemt hem niet serieus. Hij schreeuwt dat ie niet meer hard wil lopen. Hij wil de F1 winnen zegt ie, de grand prix.
Eén van de verkopers wil hem de winkel uitwerken. Oh, Alec, hij gaat om zich heen slaan. Wat heb je met hem gedaan?
Niks, antwoordde Alec, helemaal opgelucht nu. Een robot die niet luistert. Hij kon wel huilen van geluk.
Maar daar was de stem van Muscle weer, nog paniekeriger. Alec, wat heeft hij nou in z’n handen ... een mesje? ... nee, een klein schroevendraaiertje ... hoe kan dat?
Alec werd alert: een robot die niet meer onder controle is.
En weer de stem van Muscle: Alec, hij doet een luikje open in zijn buik ... hij trekt ... oh, my God ...
Alec hoorde een geweldige dreun ... en daarna niets meer.

De reconstructie van wat er gebeurd is, gebeurd kan zijn, kent nog steeds veel loose ends.
Toeschouwers die het overleefd hebben, hebben gezien dat zich plotseling een man uit de kopgroep losmaakte, alsmaar achterom kijkend. Daarna liep hij terug, en ging auto’s kijken bij die beroemde autosalon langs de route. Jaguar, Lamborghini. Hij had een tijdje voor de etalage gestaan, grote foto van Max Verstappen bij zijn bolide in de vitrine. Toen was hij naar binnen gestapt.
Muscle heeft ons nog kunnen vertellen wat hij zag gebeuren, door de winkelruit.
Toen kwam de klap. Muscle kan ons verder niets meer vertellen. Dood. De mensen in de autosalon, personeel en klanten - allemaal dood. Toeschouwers langs de weg in de buurt: veel doden. En het moet een hele zware bom zijn geweest. Een grote ravage tot ver in de omtrek.

Wat ook voor altijd een raadsel zal blijven is wat er mis is gegaan, wat er had moeten gebeuren. Van Alec is nooit meer enig spoor gevonden.

Wat nog lang heeft door gedreund, in talkshows, en toon heeft weten te zetten in de filosofische benadering van AI, zijn de beroemd geworden laatste woorden van de robot Musculo: Ik wil niet hard lopen. Ik wil autorijden. Alle mensen mogen autorijden. Waarom ik dan niet.

lijnen van evolutie

Darwin heeft een prachtige boom opgezet over de manier waarop er een zo geschakeerde schepping is ontstaan, als ontkenning van het bijbelse scheppingsverhaal. Ik neem Darwin zeer serieus, in tegenstelling tot de mythe van de schepping.
Dat wil niet zeggen dat Darwin het allemaal wist, en dat zijn ijverige leerlingen alleen nog maar voort hoefden te borduren op zijn ideeën. Het wil ook niet zeggen dat zijn ijverige leerlingen, al dan niet eigenwijs, het allemaal weten. In deze post komen enkele ideeën over /concepten van evolutie aan de orde, waarvan ik niet wil beweren dat dat de manier is waarop het is gegaan, maar die wetenschappelijk niet uit te sluiten zijn, en die ik daarom niet voor onmogelijk houd.

NB In een eerder blog heb ik geschreven over een alternatieve blik op eeuwigheid en oneindigheid. Zie:ruimte en tijd
Verderop in deze post zal ik daar nog aan refereren.
Ook daarmee bedoel ik niet te zeggen dat ik er van overtuigd ben dat het zo is gegaan, alleen maar dat er andere verklaringen mogelijk zijn, verklaringen die niet wetenschappelijk uit te sluiten zijn.
Zoals dat geldt voor evolutie.

Senapathy's Primordial Pond
De bioloog en blogger Gert Korthof signaleerde een boek van Periannan Senapathy Independent Birth of Organisms subtitle A New Theory That Distinct Organisms Arose Independently From The Primordial Pond Showing That Evolutionary Theories Are Fundamentally Incorrect.
Senapathy is moleculair bioloog en geneticus, met een onberispelijke staat van dienst, volgens Wiki, met een aantal notable research contributions.
Het boek is van 1994, Korthof heeft het gesignaleerd in 2002, terwijl hij recent een update van die bespreking verzorgd heeft, en er op zijn blog twee posts aan gewijd heeft. Dus de theorie van Senapathy staat nog, zou je kunnen zeggen: september 2021 reageert hij op de blogs van Korthof met een verzoek tot correctie van een specifieke bewering van Korthof.

Senapathy schrijft over zijn boek:
[…] life in the animal kingdom is classified into the successive ranks of Phylum, Class, Order, Family, Genus, and Species. The core prediction of my theory is that fundamentally distinct organisms with unique body plans originated independently. By fundamentally distinct, I refer to the organisms that biologists had to separate into the highest-level taxa such as phylum and class.

In zijn recensie van het boek wijst Korthof de theorie van Senapathy rigoureus af. Ook het verzoek van Senapathy tot correctie wil hij niet uitvoeren. Hij nodigt Senapathy uit tot een voortzetting van de discussie op zijn laatste blogpost.

Het gaat mij er niet om wie er gelijk heeft - ik ben geen partij in zo’n discussie. Maar de posts van Korthof brachten mij terug bij enkele ideeën die ik heb over mogelijke lijnen van evolutie.

Hier is de link naar het meest recente blog van Korthof Senapathy's request to remove humans. Links op deze blogpost brengen U bij alle andere postings betreffende het onderwerp.


de primordial soup
De aarde nu was woest en ledig, zoals de bijbelse mythe begint, en duisternis lag op de vloed, en de Geest Gods zweefde over de wateren. Dat nadat de kampvuurverhalenverteller had vastgesteld, wat later een dogma is geworden: In den beginne schiep God de hemel en de aarde.

Wel die aarde was ledig en moet zeker woest geweest zijn toen “de schepping” nog moest beginnen. Maar, er lag "rotzooi" op de grond, en dat waaide op, en verplaatste zich met aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en inslagen van kometen en meteorieten. En er was nog geen sprake van vloed; geen wateren waarover Gods Geest kon zweven. Rommel. Neerslag van wat met een big bang begonnen was. Er zijn ideeën over wat er allemaal eerst was, en later kwam, de chemie die daarbij een rol heeft gespeeld ... maar niets is met zekerheid te zeggen, allemaal speculatie. De chemicus Addy Pross heeft er een boekje aan gewijd WHAT IS LIFE subtitle How chemistry becomes biology, waarin hij filosofeert over hoe scheikunde een rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van het eerste levensteken.

Cees Dekker, gerenommeerd fysicus, moleculaire biofysica, wil graag een cel bouwen, en heeft een prijs gekregen, het geld waarvan hij kan gebruiken om zijn onderzoek body te geven, maar het wil nog niet lukken. We weten hoe leven er uitziet. Maar we kunnen het niet maken, en we kunnen het ontstaan ook niet verklaren.

Het is niet de bedoeling van dit blog om daar wel antwoord op te geven. Het zou het toppunt van arrogantie zijn om te proberen om daar zelfs maar aan te beginnen. Maar, ik wil wel een ander punt maken, een punt dat ik nodig heb voor twee andere onderdelen van deze post.

Het leven is ontstaan, dat is één ding wat zeker is. En was het de aarde aangereikt vanuit de ruimte, dan is het ergens anders ontstaan - voor het verhaal, het principe, maakt het niks uit.

een kronkel
We kunnen het ontstaan van leven dus niet verklaren. Vandaar dat er ook nog steeds ruimte is voor een verhaal dat het leven uit de ruimte naar de aarde is gekomen: panspermie. Naast dat dat eveneens pure speculatie is, de vraag hoe het leven is ontstaan blijft dan toch onbeantwoord.
Hier zit ik wel in een kronkel. In mijn hierboven gesignaleerde post ruimte en tijd bespreek ik de eeuwigheid: het heelal dat vanuit alle eeuwigheid bestaan heeft en tot in alle eeuwigheid zal bestaan. De onontkoombare conclusie is dan dat het leven vanuit alle eeuwigheid bestaan heeft. Dat creëert de paradoxale situatie dat leven niet ontstaan kan zijn.
Wij kunnen op aarde zeggen: het leven is hier begonnen. Maar dan kan iemand uit een ander sterrenstelsel, in ruimte ver van ons vandaan, in tijd ver terug voor ons, zeggen: nee hoor, wij hadden hier al leven. Waarop deze vreemdeling een andere vreemdeling, een weer veel ouder creatuur uit een andere hoek van het universum, hoort zeggen: ach, wij hadden al leven ver voordat jullie er waren.
Dus er is geen begin van leven aan te wijzen. En daarmee is er geen ontstaansmoment van leven aan te wijzen.
Dat is een onoplosbare vraag, wel boeiend om over te filosoferen. Ik laat het voor dit verhaal verder rusten.

op weg naar de prokaryoten
Het leven is dus ontstaan uit chemie. En die chemie kan alleen gewerkt hebben als er dynamiek was: het zou geen kleine 3 miljard jaar geduurd hebben als die chemische reacties hadden plaats gevonden in een statische omgeving: de rommel - materie dat zich inmiddels gevormd heeft, de eerste elementaire verbindingen ... wellicht al vaste en vloeibare toestand - ligt op een rijtje en zonder enige aanleiding vindt er een reactie plaats.
Er waren vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, inslagen van kometen en meteorieten, onweer, die die rommel in de fik staken, verplaatsten en sommige dingen bij elkaar brachten. En wat zien we dan. Zo’n drie en een half miljard jaar geleden zijn er fossiele sporen van bacterieel leven in rotsformaties in Australië en op Groenland.

Dat dat op twee onderscheiden plaatsen is met ongeveer een zelfde leeftijd zegt wel iets. Het bevestigde een vermoeden van mij dat het leven niet op één plaats is ontstaan, en vandaar voortgewoekerd heeft, maar dat het hypothetisch niet uit te sluiten is - sterker: ik zou zeggen hoogst waarschijnlijk - dat die chemische reactie, die tot leven leidde, op meerdere plekken plaats heeft kunnen vinden én ... in mijn overtuiging plaats heeft gevonden. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat er maar op één plek een vulkaanuitbarsting was of een aardbeving. Er is geen enkele reden te bedenken die zou verklaren dat de inslagen van hemellichamen maar op één plek kwamen. Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat onweer zich op één plaats concentreerde.

Dus, waarom zou het ondenkbaar zijn dat leven zich op meerdere plekken ontwikkeld heeft? Sterker, het lijkt mij het tarten van de kansrekening dat het leven precies op één plek is ontstaan. In mijn opvatting zijn er dus “gelijktijdig” - daar mag best een paar miljoen jaar tussen zitten - in die primordial soup, die zich verspreid had over het aardoppervlak, wel woest maar niet ledig, op verschillende plekken dezelfde chemische reacties geweest, de prebiotic chemistry, die tot de RNA-wereld hebben geleid, die ons de first chemical fossils hebben geleverd en uiteindelijk geleid hebben tot de prokaryoten.

Ik noem de RNA-wereld. Is het denkbaar dat er verschillende vormen van leven zijn ontstaan, vormen van leven die elkaar niet als zodanig zouden herkennen (na de nodige evolutie)? Dat is zeer beslist een mogelijke speculatie, maar voor dit verhaal niet interessant. Want verschillende vormen van leven, die elkaar als zodanig niet herkennen, kan, evenals multiverse, per definitie nooit boven speculatie verheven worden.

het water en de oceanen
In bijna alle mythen die het ontstaan van de aarde tot onderwerp hebben wordt water als belangrijkste element gezien en krijgt daarom bij “de schepping” ook voorrang boven alle andere essentiële stoffen. De Joods-Christelijke God heeft het water als grondstof als hij begint te scheppen. Er zijn ook mythen waarin zelfs de scheppende Goden uit water geboren worden.
De (evolutionaire/geologische) wetenschap heeft dat principe, dat er water is als het scheppen begint, als onderdeel van haar hypotheses overgenomen.
Maar, er is ook een mythe van de Wyandot, een volk van inheemse Amerikanen, ook wel Huron genoemd, waar een kikvors een oneindige bron van water was, waarvan je uit genade een beetje kon krijgen. Iskeka, een aardeling, wilde niet iedere keer om water vragen en maakte op een goede dag een insnede onderaan de oksel van de kikker. Al het water kwam naar buiten, verspreidde zich over de aarde en vulde de rivieren, de meren en de zeeën.

Voor de ontwikkeling van het leven zoals wij dat kennen is water nodig. De vraag is of dat altijd zo was. Het is niet echt een vraag: er is een precedent. Voor de ontwikkeling van leven vandaag de dag is er zuurstof nodig. Maar de eerste vormen van leven deden het zonder zuurstof, sterker, zuurstof was dodelijk. Er is sprake van de Great Oxygenation Event waarbij de atmosfeer volgespoten werd met zuurstof, zodat het aanzicht van de wereld compleet veranderde.
Het is allemaal (zeer) speculatief, maar er wordt aangenomen dat Cyanobacterial photosynthesis verantwoordelijk was voor zuurstofemissies in de aardse dampkring, emissies die hun weerga niet kenden en die geleid hebben tot de huidige verhoudingen in de dampkring.

Cyanobacteriën die verantwoordelijk waren voor de verandering van de samenstelling van de dampkring, dat tegelijkertijd een verandering van het aanzicht van leven bewerkstelligde: er was sprake van extinctie en er kwam nieuw, ander leven tevoorschijn.

Volgens de theorie waren de oceanen er al vrij snel in de evolutie van de aarde. Dat is een hypothese die, zoals zoveel hypotheses over "de eerste dagen" na de big bang, niet veel meer zijn dan veronderstellingen die aansluiten bij andere veronderstellingen. Het is weliswaar als het oplossen van een legpuzzel, maar wel een legpuzzel waarvan we de stukjes zelf in vorm hebben gesneden.

Volgens Nick Lane - en hij is niet de enige - is het leven in het water ontstaan, volcanic underwater vents. De oceanen waren er eerst, en daar is leven ontstaan. Maar er is een andere benadering denkbaar, niet minder speculatief als die van Lane, maar ook niet minder geloofwaardig.
Zoals de cyanobacteriën er voor hebben gezorgd dat de dampkring fundamenteel van samenstelling veranderde, zo is het heel goed denkbaar dat de eerste vormen van leven, al dan niet met behulp van H₂O ontstaan, water produceerden, als bijproduct van de evolutie. En dat ze daarbij, zoals de cyanobacteriën de dampkring vulden met zuurstof, zoveel water produceerden dat de “putten” in het pokdalige aardoppervlak werden gevuld met water. Dat is een peuleschilletje vergeleken met het inspuiten van een grote hoeveelheid zuurstof in de dampkring. Het is in ieder geval een optie die in een wetenschappelijke context niet uitgesloten kan worden.

De inhoud van de atmosfeer ligt in de buurt van 10²⁴ m³, de inhoud van de oceanen wordt geschat op een getal in de buurt van 10¹⁸ m³. Dus het vullen van die oceanen met water moet een kleiner kunstje geweest zijn dan het vullen van de atmosfeer met zuurstof. Daarom de mogelijke hypothese: er was eerst leven, prokaryoten of primitief leven in de beginvorm van vegetatie, het element H2O heeft daaraan bijgedragen, en door de weldadigheid van de ontwikkeling daarvan en de afscheiding van water zijn de oceanen ontstaan.

meerdere LUCA’s
[dit heb ik eerder, in een ander verband uitgewerkt in een gastpost op het blog van Marleen Roelofs Op zoek naar de klepel LUCA – the big bang of evolution

Volgens de theorie is er één LUCA, the Last Universal Common Ancestor. En daar is veel voor te zeggen, ten minste, als het leven op één plaats is ontstaan. Maar als waar is wat ik voor mogelijk houd, nl. dat het leven gelijktijdig is ontstaan op verschillende plaatsen op het aardoppervlak dan is er niet meer zoveel voor te zeggen. Dan kan het dus gebeurd zijn dat er in Mesopotamië, het bijbelse paradijs, leven is ontstaan. Maar het is evengoed mogelijk dat op Groenland en Australië ook vormen van leven zijn ontstaan - daar zijn per slot de tot nu toe oudst gekende levensvormen gevonden (fossielen in zandsteen). En, het is verder niet ondenkbaar dat ook Nick Lane gelijk heeft, en dat de underwater vents hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van leven.

En daarmee aan de biodiversiteit van leven!
Dus, op verschillende plekken op de aarde is leven ontstaan. Prima. Maar hoe kan dat rijmen met het zeer uniforme DNA-patroon van leven zoals wij dat kennen.

Wel, allereerst, zoals ik hierboven al opmerkte, leven dat elkaar niet herkent als zodanig, zal elkaar niet ontmoeten. Daarnaast mag je veronderstellen dat, gegeven de beschikbare stoffen op aarde, toch de bouwstenen van het aardse leven, de ontwikkeling van leven op diverse plekken, een zelfde soort leven heeft teweeg gebracht. Dus, terwijl het aanzien van het leven, de properties zeg maar, van tijd tot tijd verschillend zijn geweest, waren de elementen die het leven kenmerkten gelijk.

In een boek dat ik hier voor me heb, over Ancestral DNA, Human Origins, and Migration, wordt een raadsel besproken: de “colonization” van wat toen nog niet Australia was gedoopt. En dan komt er een mooie speculatie: … it would not be expected for large number of people to drift in a log, floating vegetation, or a canoe, except for instance, if a tsunami thrusted a good portion of populations to the shores of Australia. Inderdaad, hoe zou de mens dat nou voor elkaar gekregen hebben, zijn footprint op Australië én Melanesië, Micronesia, en Polynesië.
Wel, het is denkbaar. Een tsunami die een paar arme drenkelingen nog bijtijds op een vreemd strand deed belanden, vlak voor de limiet aan zeewater in hun longen bereikt was.
Er is bijna net zoveel fantasie voor nodig als voor het bevatten van de wonderbaarlijke redding van de profeet Jona, die zich in een storm overboord liet gooien, omdat hij zich schuldig voelde voor de storm: hij was de man die de ramp over het schip had afgeroepen, als straf voor een poging om te vluchten voor een zware opdracht die God op zijn schouders had gelegd ... en die een lift kreeg van een walvis. Overigens, in de Italiaanse film Pinokkio wordt het wonen in het binnenste van een walvis mooi vorm gegeven - redelijk comfortabel.

Kunnen de nakomelingen van die verschillende LUCA’s elkaar ontmoeten? Wel wij hebben Australië en Nieuw Zeeland ontdekt. En we hebben de Aboriginals en de Maori’s leren kennen. Als het verhaal van die tsunami waar is, of welke andere just so story dan ook, is het logisch dat ze elkaar zelfs in een man-vrouw verbintenis kunnen ontmoeten.
Die mogelijkheid hoeft een in stukken gesplitste evolutie niet per se uit te sluiten.

NB
De oorspronkelijke tekst van deze post is op enkele plaatsen gewijzigd - ter verduidelijking, het betreft hier geen inhoudelijke wijzigingen

een vreemde boekhandel

Ik was in Amsterdam in de boekhandel, mijn boekhandel. Een gezellige maar rare boekhandel. De middenruimte was een patio. Maar ook daar lagen de boeken gewoon op tafeltjes. Ik had nog nooit meegemaakt dat het regende terwijl ik daar was, maar ik vroeg me toch af wat er zou gebeuren als er een onverwachte stortbui kwam. Onwillekeurig keek ik naar de lucht, en ik zag iets raars boven in de lucht. Een beest hing aan wat als een vlieger oogde, boven de patio. Het leek wel een panda. Dat is een orlo, zei iemand.
Dat is toch geen echt beest, zei ik. Je hangt beesten toch niet aan een vlieger.
Ik stond vlakbij de balie, om te kijken naar de nieuwe uitgaven, de boekhandelaar op gehoorsafstand. Nee, zei die, het leeft niet, anders zou ik hem niet verkopen.
Verkoop jij die dan, vroeg ik.
Ja, zei hij, een leuke gimmick.
Oh, zeg ik, en je weet zeker dat ie niet leeft.
Hij is echt, en hij is echt dood. Dat kan ik je verzekeren, anders kwam ie bij mij niet in de winkel.
Ik zeg: maar daar gaat het natuurlijk niet mee ophouden. Daar gaan meer dieren komen die je aan vliegers in de lucht kunt hangen.
Drones, zei hij.
En je hebt gelijk, er komen meer van die beesten. En hij noemde een aap, een hond, een poes. Kunnen ook nog vogeltjes bij komen. Er komt ook een kikker, op een tak. Die tak is levend, maar de kikker moet dood zijn.
Ze worden steeds kleiner, zei ik. En allemaal echt dood?
Gegarandeerd. Als er weer een nieuw exemplaar komt, controleer ik dat persoonlijk. Geen levende dieren in mijn boekhandel. Echt en dood.
Je lijkt God wel, zei ik. Die schiep iets, en hij zag dat het goed was.

Ik ging naar de andere hoek van de balie, waar nog meer nieuwe uitgaven lagen.
Hi riep me achterna: wat bedoel je eigenlijk?
Grapje, riep ik terug. No offence.
Nou, zei een medewerker, waar ik nu bij in de buurt stond. Da’s anders geen leuk grapje.
Ik kan het uitleggen zei ik, ik dacht dat we aan het gekscheren waren. Kijk, je ging van zoogdieren naar vogeltjes en zo naar reptielen. Van groot naar klein. Dus ik zag de evolutie, zeg maar de schepping in omgekeerde volgorde. En jij zou persoonlijk er op toezien dat ze dood waren voordat ze de lucht in konden. Op een nog levende tak. Dus jij gaat de weg terug, die God tot nu toe heeft afgelegd. Dat zet jou op hetzelfde level.
Nou, zei de medewerker, ik vind het toch niet zo netjes; ook de andere klanten horen jou dat zeggen.

Ik verliet de boekhandel, dit keer zonder een boek te hebben gekocht. Ik daalde via een vicolo naar een lager gelegen straat. Wat gek, dacht ik, dit kan Amsterdam niet zijn. Maar de mensen die spraken kon ik verstaan.
Niet ver van me vandaan, op een hoek van de straat, speelde een fluitist zijn deuntjes. Ik stond even stil, en luisterde. Ik meende Bach te herkennen. Een oudere man liep langs me. Hij mopperde in zichzelf. Ze laten tegenwoordig ook maar iedereen los die een instrument vast kan houden. En ik, net van mijn ziekbed opgestaan, en voor het eerst weer buiten, moet dat aanhoren.

Hoe wonderlijk het leven ook voor de een, voor de ander kan het een hard gelag zijn, mompelde ik terug - maar wel zo duidelijk dat hij het gehoord moet hebben.